Aanbevolen post

Mijn politieke programma op 1 A4-tje

Als Geert het kan, kan ik het ook, dacht ik, dus: Samenleven is het alternatief voor ieder-voor-zich-met-het-recht-van-de-sterkste-als-ge...

28 maart 2019

Entropie

Misschien wel de meest fundamentele grootheid, entropie:
de verhouding tussen
het aantal toestanden onder zekere voorwaarden
en
het totaal aantal toestanden 
dat een systeem aan kan nemen.
Want je hebt niet veel nodig meer dan het begrip systeem =
een verzameling elementen die met elkaar samenhangen.

Voorbeelden:
  • spel kaarten:
    de verhouding tussen
    het aantal toestanden dat je een ace of spades trekt
    en
    het totaal aantal toestanden dat je een willekeurige kaart uit het spel trekt:
    = 1/52
  • systeem van 64 bits:
    de verhouding tussen
    het aantal toestanden dat je er het getal 17 mee kunt symboliseren
    en
    het totaal aantal getallen dat je er mee kunt symboliseren:
    = 1/18.446.744.073.709.551.616

Eisen stellen = alleen bepaalde voorwaarden toestaan = een systeem inperken.
Het verlaagt de verhouding tussen
het aantal toegestane toestanden
en
het aantal mogelijke toestanden
van zo'n systeem. En verlaagt daarmee de entropie ervan.

Voorbeelden verstoring van extreem lage entropie
  • 1 vlek in een kleed
  • 1 propje naast de prullenbak
  • de eerste deuk in je splinternieuwe auto

  • vrede verstoord door 1 agressieve handeling
  • stilte door 1 geluid
  • efficiëntie door 1 obstructie
net als (vlg Popper)
  • alle bevestiging wordt door 1 falsificatie weerlegd
  • geluk van allen tezaam wordt door leed van 1 verstoord

Requisite variety
...
De tweede hoofdwet
...

26 maart 2019

Popper

Wat ik van Popper begrijp (uit Aula 533, Bryan Magee, Popper, 1973)

p.31
Wij -stervelingen- kunnen nooit bewijzen dat wat-we-weten waar is. Hoe vaak ook bevestigd, het is altijd mogelijk dat er zich een tegenvoorbeeld voordoet: een falsificatie.

We zijn er dus toe beperkt iets -een opvatting, een hypothese, een theorie- voor waar aan te nemen tot het tegendeel bewezen is.

Want het tegendeel -een falsificatie, dat iets niet waar is- kunnen we wel bewijzen.
Gaan we daarom op zoek naar falsificatie maar vinden we bevestiging, kan dat onze opvatting versterken.
Echter, bevestiging zoeken is zinloos.
Herbevestiging in geval van falsificatie al helemaal.
We zijn dan genoodzaakt iets anders te vinden om voor waar aan te nemen. Vaak een kleine aanpassing maar soms een volledige omwenteling.

p.53
"Falsifieerbaarheid is de demarcatielijn tussen wetenschap en niet-wetenschap." (GH): Dat gaat op voor academische wetenschap zowel als voor de alledaagse.
p.92
Het gaat dus niet om 'zeker weten' maar om "essentieel gissende kennis".

p.38
  1. Hoe men tot een theorie is gekomen houdt geen verband met de wetenschappelijke of logische status ervan.
  2. Waarnemingen en experimenten geven geen aanleiding tot een theorie maar ... worden gebruikt om haar te toetsen.
  3. (...)
Waarneming vooronderstelt 'een' theorie, en kan er dus niet aan 'de' theorie voorafgaan.
p.40
Een wetenschappelijke hypothese / theorie kan slechts verzonnen worden.

p.70
Poppers methode voor wetenschap gaat als volgt:
  1. probleem (vaak falsificatie van gangbare theorie)
  2. proefoplossing, een verzinsel dus, als
  3. toetsbare = falsifieerbare hypothesen
  4. toetsing = pogingen tot falsificatie
  5. voorlopige voorkeur voor theorie die nog niet gefalsifieerd is
  6. (weer terug naar 1)
Maar een verzinsel voor zo'n theorie volgt wel op waarnemingen, dus moet er een kiem van kennis aangeboren zijn. En inderdaad ...
p.71
Niet alleen bij mensen maar bij alle voorouders ... tot aan de oercel. De oercel waarin voor het eerst het "oerprobleem van het leven" werd opgelost: de overleving. De "oeractiviteit van het leven is problemen oplossen".

(GH): Popper heeft dus Darwin nodig voor zijn kentheorie.
p.87
en dat we "staan op de schouders van ontelbare generaties" in de "gehele geschiedenis" voor ons. Onlosmakelijk.

p.93
Samenleven is - als voortzetting van leven - een proces van problemen oplossen.
p.94
Alle beleidsmaatregelen zijn hypothetisch van aard. Ze kunnen dus falen =gefalsifieerd worden= in het licht van de praktische ervaring.

Een samenleving of een organisatie met vrije =democratische= instellingen onderkent onbedoelde afwijkingen sneller om te corrigeren. Collectieve intelligentie dus. En teruggekoppeld volgens Poppers 'wetenschappelijke' methode.
Sneller en doeltreffender dan in samenlevingen waar kritiek op beleid opgevat wordt als aanval op de leiding.

Bij een samenleving of een organisatie met vrije =democratische= instellingen spelen wel paradoxen:
p.100
  • een geweldloze samenleving kan zich niet verdedigen tegen geweld;
  • een verdraagzame samenleving die onverdraagzaamheid toelaat gaat ten onder met haar verdraagzaamheid en al;
  • volledige vrijheid voor iedereen, en vooral economische vrijheid =ongebreideld kapitalisme, gaat uiteindelijk ten koste van de vrijheid van die zich niet verweren. Van gelijkheid. Andersom fnuikt gelijkheid de vrijheid van de enkeling;
  • de paradox van de soevereiniteit ... macht corrumpeert. Verdeel de macht.
p.103
De prijs van vrijheid / verdraagzaamheid / geweldloosheid / soevereiniteit is eeuwige waakzaamheid.
p.107
met als leidraad: "minimaliseer lijden dat te vermijden is".
Immers leed staat tot 'geluk' als falsificatie staat tot bevestiging:
  • alle bevestiging wordt door 1 falsificatie weerlegd
  • 'geluk' van allen wordt door het leed van 1 te niet gedaan
(GH): net als
  • vrede door 1 oorlogshandeling
  • stilte door 1 geluid
  • efficiëntie door 1 obstructie
  • etc.
waarbij sprake is van asymmetrie van unieke toestanden (falsificatie, geluk, vrede, stilte, efficiëntie) tegenover een quasi-oneindigheid van alternatieven.

p.113
Zowel utopische als reactionaire idealen streven een volmaakte samenleving na op een zeker tijdstip ... een dan tot stilstand gebrachte samenleving.

Om dat te bereiken -en te behouden- moeten zij andersdenkenden tot zwijgen brengen en daarvoor moeten zij totalitair zijn. Ondanks alle goede bedoelingen.

De kans dat revoluties tot heilstaten leiden is verwaarloosbaar tegenover de krachten en de kansen dat er wat anders uitkomt.
Mocht het toch lukken dan vervallen ze ogenblikkelijk weer omdat samenlevingen nooit statisch zijn.

Kortom utopieën, begin er maar niet aan.

Tenslotte:
Marx' historisch materialisme is nu niet meer zo actueel maar indertijd wel en was volgens Popper:
  1. wetenschappelijk gezien op vele fronten gefalsifieerd,
  2. logischerwijs onmogelijk. Het zou de "toekomstige historie" voorspellen. Maar geen rationeel systeem kan zichzelf voorspellen. Kon dat wel dan zou het al bekend zijn en niet meer van de toekomst.

14 februari 2019

CO2 toegevoegd sinds a.d 1800


Komt de CO2-toename in de atmosfeer overeen met het verstoken van fossiele brandstoffen sinds het begin van de industriële revolutie? Dat wilde ik wel eens weten. Als dat zo is dan is dat een aanwijzing voor een 'man-made' broeikaseffect. (Al is een aanwijzing niet per se een bewijs.)

Kan ik met middelbareschoolkennis tot een antwoord komen? "Run the numbers", reken maar mee:

Ik begin met een schatting te maken van hoeveel lucht er in de dampkring is.
Dat kun jij ook. 
We weten dat de luchtdruk op zeeniveau rond de 1013 HPa (hectoNewton/m2) schommelt. Dat betekent dat op elke vierkante meter een kolom lucht drukt met een gewicht van 101300 Newton.
Op alle 510 miljoen×miljoen = 510×1012 vierkante meter van de aardbol. Dat is het totale gewicht van de aardatmosfeer.
Het gewicht van een massa is die massa vermenigvuldigd met de valversnelling 9,8 m/s2, dus de totale
luchtmassa×9,8 m/s2 = 101300×510×1012 N
dus
luchtmassa = 101300×510×1012N / 9,8 m/s2
= 5,264×1018 kg

Om van het gehalte van CO2 naar de totale hoeveelheid CO2 in de atmosfeer te komen moeten we niet de massa in kg hebben maar in kmol (kilomol).
Lucht bestaat, moleculair, voor 79% uit stikstof (N2) 20% zuurstof (O2) en nog een procent met allerlei andere gassen.
Uit de middelbareschool BiNaS tabellen kun je halen dat
28 kg N2 gelijk staat aan 1 kmol N2 
32 kg O2 gelijk staat aan 1 kmol O2 en
44 kg CO2 staat gelijk aan 1 kmol CO2

Je kunt daarmee uitrekenen dat 
0,99 kmol lucht = 0,79×28 + 0,20×32 = 28,8 kg
en dus, als we die laatste procent voor lief nemen, dat
alle lucht in de atmosfeer = 5,264×1018 kg / 28,8 kg/kmol =
1,828×1017 kmol


Aan het begin van de Industriële Revolutie, rond het jaar 1800, was het CO2-gehalte in de lucht 280 ppm (parts per million),
in het jaar 2016 was dat 400 ppm. 
Dat is dus een toename aan CO2 van 120 ppm.

120 ppm = 120×10-6
120 ppm van alle lucht in de atmosfeer is
120×10-6 × 1,828×1017 kmol =
2,193×1013 kmol. Dat is de toename aan CO2 in de atmosfeer
oftewel
2,193×1013 kmol × 44 kg/kmol =
een toename aan CO2 van 9,651×1014 kg =
965 Gton CO2


Is het plausibel dat menselijk gebruik van fossiele brandstoffen tot een CO2 toename in de atmosfeer heeft geleid van 965 Gton?

965 Gton in 216 jaar is gemiddeld 4,468 Gton/j.
Als we dat eens grijpbaar maken: 
per hedendaagse wereldbewoner is dat 
4,468 / 7 = 0,638 ton per persoon per jaar = 
638 kg CO2 pppj

Hoeveel benzine zou je daarvoor moeten verbranden?
Neem voor benzine octaan: C8H18
1 kmol octaan heeft massa 8×12 + 18 = 114 kg.
Dat verbrandt tot CO2 als in:
C8H18 + 12 O2 ➔ 9 H2O + 8 CO2
Dus
1 kmol octaan levert bij verbranding 8 kmol CO2 op, oftewel
114 kg octaan levert bij verbranding 8×44 = 352 kg CO2 op.

638 × 114/352 = 203,4 kg octaan equivalent pppj
= 0,557 kg per persoon per dag (pppd), 
en dat komt overeen met 0,8 L octaan pppd
want de soortelijke massa is ongeveer 0,7 kg/L.

Er waren weliswaar lang geen geen 7 miljard mensen alle afgelopen 216 jaar; het begon met 1/4 tot 1/3 ervan. Aan de andere kant wordt voor de 0,8 miljard hedendaagse westerlingen het (energetisch) equivalent van 0,8 L octaan iedere 100 minuten minuten verstookt, 15 x zoveel.

Het is een ruwe schatting, maar de uitkomsten liggen in de zelfde orde van grootte. Mij dunkt daarom 
dat het plausibel is dat er sinds 1800 evenveel CO2 in de atmosfeer is bijgekomen als dat er door verbranding van fossiele koolwaterstoffen aan afgegeven is.


24 januari 2019

evolutietheorie falsificeren

Het idee is wijdverbreid dat de evolutietheorie van Darwin niet te bewijzen is.
Dat klopt.
Evenmin als enige andere theorie, trouwens. Laat staan andere sprookjes en volksverhalen over het ontstaan van het leven.
De hoogste wetenschappelijke status die een idee kan hebben is die van 'falsifieerbare theorie'.
Is de evolutietheorie dan een 'falsifieerbare theorie'?
Jazeker, kijk maar.

De stelling van Darwin komt -slordig gesteld- neer op:
"een levensvorm evolueert als (1) die zich kan voortplanten, (2) met mutaties en (3) die onderhevig is aan natuurlijke selectie."
Dat is een stelling in de vorm van
"als 'dit', dan 'dat'"
namelijk: 
"als (1) én (2) én (3), dan 'evolutie'.

Eerder heb ik uitgelegd hoe een stelling in die vorm te falsifieren is.
Je kunt de evolutietheorie dus in beeld brengen met het diagram:


evolutiegeen evolutie
(1) én (2) én (3)
niet (1) of niet (2) of niet (3)

Nu moeten we daar waarnemingen in gaan plaatsen, afgemeten aan
wel of geen:
  1. voortplanting, 
  2. en mutaties, 
  3. en natuurlijke selectie 
enerzijds, en anderzijds
wel of geen:
  • evolutie
Kom maar op!



17 januari 2019

schuldgevoel en schaamte

Schuld en schaamte worden vaak op één hoop gegooid. Maar toch zie ik een onderscheid met vergaande gevolgen.

Eén van de mooiste voorbeelden van dat onderscheid zag ik in een aflevering van Penoza. Twee kwajongens gingen joy-rijden en reden een -naar later bleek- klasgenoot levenslang een rolstoel in. Ze reden door en kwamen er mee weg.

Eén van de dadertjes redeneerde dat er niets aan de hand was zolang er niemand achter kwam. De andere had wroeging en kon het slachtoffer moeilijk onder ogen komen.

De eerste (Koen) vertoonde -wat ik noem- schaamte, de andere (Boris) schuldgevoel.
(Schuldgevoel omdat schuld iets anders kan zijn; het betekent bijvoorbeeld ook: niet-nakomen-van-een-belofte, geld-dat-je-geleend-hebt of aansprakelijkheid voor schade die je aangericht hebt. Los van het gevoel dat je er bij kunt hebben.)
Een kwestie van definitie, dus arbitrair. Je mag ze voor mij ook schA en schU noemen.
Bij schaamte hoort schande: het gevoel fout te zitten tegenover de buitenwereld. De eer -de tegenpool van schaamte- is aangetast. Maar zolang de waarheid niet aan het licht komt is er niets aan de hand. Roofdiermentaliteit.
Bij schuldgevoel leg je als het ware verantwoording af aan je zelf. Dat kun je met je meedragen tot het graf.

Al naargelang welke van de twee de overhand krijgt in de cultuur vormen ze respectievelijk een schaamte- of een schuldcultuur.
De christelijke cultuur is duidelijk een schuldcultuur, gebouwd op het zondebesef. De duurzaamheidsbeweging drijft op schuldgevoel.

Oosterse culturen zijn vaak schaamteculturen. Binnen banken en bedrijven heerst vaak een schaamtecultuur. Sjoemelsoftware is op dezelfde manier fout als afremmen voor een flitspaal.

Beide gevoelens komen voor bij mensen. Bij de ene persoon heeft schaamte de overhand bij de ander schuldgevoel. Ze kunnen elkaar echter moeilijk begrijpen.
Scott Tucker, die miljoenen arme Amerikanen lichter maakte met woekerleningen kan oprecht niet begrijpen waarom hij veroordeeld is tot een miljardenboete en 16 jaar gevangenisstraf.
Dus ook waar binnen culturen de ene de overhand heeft is de andere niet verdwenen. Er stelt zich een soort evenwicht in.
Ik denk dat het één van de fundamentele scheidslijnen in de politiek is (naast die van vrijheid tegenover veiligheid).

11 januari 2019

zuidwaardse afwijking van zwaartekracht door zuidpoolijskap

De situatieschets
De 'normale' valversnelling g op aarde wordt lichtelijk aangevuld door de aantrekking en in de richting van de massa M van de ijskap op Antarctica.




Laten we die aantrekking  y noemen. Op te splitsen in een verticale component yc en een horizontale -zuidwaards gerichte- component yz.
De zuidwaarts gerichte component van de afwijking van de valversnelling yz leid je af als volgt:



Water organiseert zijn oppervlak zodanig dat het 'waterpas' staat, loodrecht op de zwaartekrachtveldlijnen. En die zijn naar al dat ijs op Antarctica toe gericht.

Dus ligt  Antarctica met ijskap als het ware in een bult in het zeeoppervlak.



Voor iedere locatie op zee met breedtegraad β trekt het ijs op Antarctica water over een kleine afstand naar het zuiden Rdβ een beetje omhoog: dh. De zeespiegel loopt onwaarneembaar op met een helling van dh/Rdβ

Die helling dh/Rdβ = yz/(g+yc)

Onder aanname dat yz/(g+yc) ~ yz/g 
dus dat yc in het niet valt bij g
tellen we al die hellinkjes bij elkaar op. Dan weten we hoeveel het water in het zuiden 'hoger' staat dan op de noordpool.

We integreren yz van de noordpool naar de zuidpool ...


... en krijgen we als uitkomst ... (ja: doorklikken)

Vanaf de noordpool tot aan zijn kusten trekt de ijskap naar zich toe zodat er een totaal hoogteverschil ontstaan is van 231 m!
Wat er van het noorden is weggetrokken is er in het zuiden bijgekomen.
Rondom 27° zuiderbreedte is het peil onveranderd.
Bij ons zorgt het voor een zeespiegeldaling van omstreeks 38 m.

09 januari 2019

schieten in plaats van vliegen

in het kader van futurisme kan ik voor vliegen als alternatief bedenken: met een katapult afschieten naar een ballistische baan en in zweefvlucht landen.

Wat is daar voor nodig?
Een beetje middelbareschool berekening geeft:


Wil je mensen afschieten en ze niet beschadigen kun je maximaal tot een versnelling van zeg 5g gaan. 'Eenparig'.
Dan heb je een startbaan nodig met een lengte L van 1/20e van het verlangde bereik.
Opmerkelijk.

Voor 100   km dus een startbaan van 5    km,
voor 1000 km dus een startbaan van 50  km,
voor 5000 km dus een startbaan van 250 km

Een hellingbaan onder een (elevatie)-hoek van 45° wordt bij 5km lengte al 3,5 km hoog; een hele uitdaging. Laat staan bij grotere lengtes.
Laten we die baan daarom voor het grootste deel vlak lopen en alleen aan het einde een boog omhoog geven. Dan krijgen we in die boog te maken met een centripetale versnelling die ook weer door het menselijk lichaam te verdragen moet zijn.


De noodzakelijke hoogte H van zo'n helling wordt bij een schootsafstand van
 100 km:  664 m
1000 km: 2100 m
5000 km: 4700 m.

Voor een intercontinentale verbinding tussen Europa en Amerika zouden we zo'n baan van 250 km met een opzwieper van 4700 m aan kunnen leggen in Schotland (what's in a name).

07 januari 2019

Zwaartekrachtafbuiging door Groenlands ijskap

Er ligt 1,7 miljoen km² • 2km = 3,4 miljoen km³ ijs op Groenland. Dat is 3,4 • 1015 m³.
Een massa M = 3,4 • 1018 kg.
Met het zwaartepunt op een afstand r van zo'n 3000 km = 3 • 106 m van NL.
Het wekt hier een zijwaartse zwaartekrachtversnelling op van
GM/r²
(met G = 6,674 • 10−11 m3s−2kg−1)

Da's 6,674 • 3,4 / 9 • 10(-11+18-12) m/s².
Ofwel 2,52 • 10-5m/s2 = 2,52 • (10-6 • 10) m/s2 = 2,52 miljoenste • de aardse valversnelling op NAP.
Zoveel trekt nu het ijs daar het water hier opzij, ten opzichte van recht naar beneden.

Dat doortrekken -heel ruw- lineair over 2000 km -tot uit de kust van Groenland- levert 2,52 miljoenste van 2000 km = 5,04 m hoogteverschil op.

(Ietsje preciezer is de berekening volgens bg ill. Een stuk hoger want dichterbij trekt het ijs harder. Maar nog steeds ruw want de aarde plat genomen ;-) dan kom ik uit op 15,1 m, 5 verdiepingen.)





Water organiseert zijn oppervlak zodanig dat het 'waterpas' staat, loodrecht op de zwaartekrachtveldlijnen. En die zijn naar al dat ijs op Groenland toe gericht. Dus ligt Groenland met ijskap als het ware in een bult in het zeeoppervlak! Met een hoogte van 5,04 m of 15,4 m t.o.v ons zeeoppervlak.

Maar als dat ijs smelt? Wat als die zijwaartse zwaartekrachtcomponent wegvalt?
Loopt dan alleen die bult leeg? Of stijgt bij ons dan het water navenant?

03 januari 2019

stoicijns


Als jonge jongen heb ik mij getraind stoicijns te zijn (tenminste wat ik dacht dat dat was). Want gevoelens maakten meer kapot dan me lief was.

Jong geleerd oud gedaan. Dat moest later toch weer wat gecorrigeerd worden. Want stoïcisme is onhandig in de omgang als mensen om je heen die kunst niet verstaan.

Toen leerde ik dat er 4 basisgevoelens zijn: blij, boos, bang en bedroefd.
Als die 4 uniform verdeeld zijn voel je je in 3 van de 4 gevallen -ehm- klote.
Maar ook: je kunt kiezen. Nu ben ik vooral een blije eikel.
Dus niet alexithymisch, maar baas over eigen gevoelens.
(oorspronkelijk bericht)

Ik heb echt wel empathie, maar ik vraag het niet. En loop er -dus- ook niet mee te koop.
Wel wil ik je problemen helpen oplossen.
Al had ik wel eens gewild dat er iemand was geweest die mij hielp als ik een probleem niet aan kon.

28 december 2018

de vervuiler betaalt, of ... wie?

De industrie vervuilt, de burger = consument betaalt.
Maar als de industrie zou betalen zouden de kosten doorberekend worden in de productprijzen, en de consument = burger alsnog betalen.
Die heeft dan echter wel een keuze.

De consument = burger kan kiezen voor Chinese of Bengaalse shit, of shit uit Patagonië voor mijn part, waar niet voor vervuiling betaald is.
En dat doet ie.
Het enige netto-gevolg: onze voor-vervuiling-betalende, of, nog sneuer, niet-meer-vervuilende industrie gaat te gronde.
En de vervuiling vindt nog steeds plaats. Dat was toch niet de bedoeling?

Maar dan nu:
De burger betaalt en denkt als consument: "ja, hee, ik heb al betaald dus dat geeft mij rechten". Recht om te vervuilen. De industrie krijgt geen directe prikkel om vervuiling te stoppen.
En de vervuiling vindt nog steeds plaats. Dat was toch niet de bedoeling?

De prijsprikkel spekt wel lekker de staatskas, maar werkt dus niet zolang de burger = consument niet solidair is met de industrie.
En de vervuiling vindt nog steeds plaats. Dat was toch niet de bedoeling?

Het wordt gekker.
Want als de consument = burger wél solidair met de industrie zou zijn, dus zou zeggen: ik koop alleen onvervuild geproduceerde shit, moeten ze dan nog voor die vervuiling betalen?
Maar de vervuiling vindt dan niet meer plaats. Dat was toch de bedoeling?

PS.
Bij 1-&-ander wordt er stilzwijgend van uit gegaan dat niet-meer-vervuilen geld kost. Klopt dat wel?
https://ghvernuft.nl/html/grh/kluft6.pdf

03 december 2018

hypotheses eenvoudig

'Hypothese' is oudgrieks voor 'onderstelling', een uitspraak die we voor waar aannemen.
Een hypothese is ~goed~ als je m kunt toetsen. Ofwel -sinds Popper- als die falsifieerbaar is.
"Een hypothese is falsifieerbaar, als ze [...] kan worden verworpen." (bron: onbelangrijk)

Maar wat betekent dat? Wanneer kan een hypothese verworpen worden?
Ik had voor mezelf altijd een soort van axioma dat een goede hypothese van het type "als 'dit', dan 'dat'" moet zijn. Preciezer: "als 'dit' dan, en slechts dán, 'dat'".
Zo'n hypothese stelt dat 'dat' samenhangt met 'dit'.

Je kunt die in beeld brengen met een diagram:


datniet dat
dit
niet dit

Nu gaan we een waarneming doen.

We wachten tot 'dit' gebeurt (of zoeken een geval van 'dit', of zorgen er -in een experiment- voor dat 'dit' gebeurt) en kijken of 'dat' dan ook optreedt.
Zo ja, noteren we de waarneming in het vakje 'dit' én 'dat'.
Zo nee, noteren we de waarneming in het vakje 'dit' én 'niet-dat'.
We krijgen dan respectievelijk:


datniet dat
ditwaargenomen
niet dit


datniet dat
dit
waargenomen
niet dit


Wat weten we nu?
Nog niet wat we wilden weten, namelijk of 'dat' daadwerkelijk met 'dit' samenhangt.
Daarvoor moeten nog een waarneming doen, namelijk bij 'niet-dit'.

Dus wachten we vervolgens tot 'niet-dit' gebeurt (of zorgen er -in hetzelfde experiment- voor dat 'niet-dit' gebeurt) en kijken of 'niet-dat' dan ook optreedt.
Zo ja, noteren we de waarneming in het vakje 'niet-dit' én 'niet-dat'.
Zo nee, noteren we de waarneming in het vakje 'niet-dit' én 'dat'.

We hebben dan 1 uit 4 mogelijke uitkomsten:


datniet dat
ditwaargenomen
niet dit
waargenomen

datniet dat
dit
waargenomen
niet ditwaargenomen


dat
niet dat
dit
waargenomen
niet dit
waargenomen


dat
niet dat
dit

waargenomen
niet dit
waargenomen

Alleen de eerste uitkomst bevestigt de oorspronkelijke hypothese.
Bij alle drie andere uitkomsten gaat die niet op en verwerpen we haar. De hypothese is dus falsifieerbaar (QED)
(Alles is echter niet verloren: de tweede uitkomst bevestigt namelijk de omgekeerde hypothese, slordig gesteld: "als 'niet-dit' dan 'niet-dat'". Omgekeerde samenhang dus.)
Maar de laatste twee uitkomsten duiden er op dat 'dat' NIET samenhangt met 'dit'.

Als ezelsbruggetje geldt: er is samenhang als de waarnemingen op een diagonaal staan.

Van andere dan "als 'dit' dan 'dat'"- stellingen weet ik niet of de falsifieerbaarheid is vast te stellen. De truc is dan om zo'n stelling om te vormen naar "als 'dit' dan 'dat'".

14 november 2018

CO2concentratie en broeikaseffect

"De wet van Stefan-Boltzmann stelt in maar vijf regels natuurkunde dat huidige hoeveelheid CO2 de aarde ongeveer dertig graden warmer maakt ten opzichte van nul CO2 in de atmosfeer". https://t.co/lSL6yoJ33i

Van nature -zeg in het jaar 1800- was de CO2-concentratie 280 ppm. In 2016 was dat 400 ppm.
In promilles: 0.28 ‰ resp 0.4‰ = in procent: 0.028% resp 0.04%.

De van nature al aanwezige CO2 zorgt,
samen met de van nature overvloedig aanwezige -en veel sterker werkzame- waterdamp en andere broeikasgassen,
dat de temperatuur op aarde gemiddeld 15°C is ipv -18°C.

Praten we over relatieve temperatuurstijging dan moet je in Kelvin rekenen in plaats van Celsius.
Dus zonder broeikasgassen was het op aarde gemiddeld 255K.
Met van nature aanwezige broeikasgassen 288K.

Dat is ongeveer 14% hoger.

Waterdamp neemt daarvan ca 2/3 voor zijn rekening, dus zeg 9% relatieve temperatuurverhoging. Blijft voor -natuurlijk- CO2 maximaal 5% bijdrage broeikaseffect over.
Naïef zou je bij verdubbeling van CO2-concentratie maximaal 10% bijdrage aan extra temperatuur-verhoging niet verbazen.

Wat IPCC schijnbaar -zonder gewijzigd gedrag- verwacht is 4K temperatuurstijging in 2100.
Ten opzichte van de 'natuurlijke' 288K is dat 4K / 288K = 1,2% hoger.

Die CO2-concentratieverhoging levert dan 1,2% / 14% =
8,5% van het effect van alle andere broeikasgassen samen.

Met het huidige tempo van fossiele-brandstof-stoken zou de CO2-concentratie dan ongeveer verdubbeld zijn ten opzichte van het jaar 1800, omstreeks 500ppm = 0,5‰ = 0,05%.

07 juni 2018

perverse patenten

Octrooien - soms ook wel patenten genoemd - zijn ooit bedoeld om uitvinders te beschermen tegen de grote buitenwereld.
Zat zo'n uitvinder soms jaren op zijn zolder, fietsenschuurtje of laboratorium hèt idee uit te werken waarmee de mensheid weer een stap vooruitgang kon maken, werd dat in een mum van tijd gekopieerd. Types met een ander soort handigheid gingen er met de poet vandoor. Straffeloos. Dat doe je dus geen tweede keer, en velen zouden er niet eens aan beginnen.

Dat was een probleem: 
we hebben uitvinders nodig maar uitvinders zijn bijzonder kwetsbaar.

De oplossing die bedacht werd: we geven -als overheid- de uitvinder het alleenrecht om zijn uitvinding te exploiteren, althans voor een tijdje. Het octrooi.

Er kwamen wetgeving, octrooibureaux, Europese en wereld-harmonisatie en heden ten dage zijn "ruim 100 miljoen octrooipublicaties uit meer dan 90 landen" te raadplegen (espacenet.com).
Een succesverhaal, toch?
Nou, de kwetsbare uitvinder staat dan misschien wel in zijn recht maar vooral nog steeds in de kou. Want zie maar eens je recht te halen.

Erger nog, octrooien worden strategisch ingezet ten dienste van eigenbelang. Niet altijd in overeenstemming met het algemeen belang.
Voorbeelden te over:


  • aidsmedicijnen alleen tegen woekerprijzen verkopen vooral in arme landen;
  • onwetende boeren aanklagen waarvan je de gewassen hebt laten bevruchten met jouw rondwaaiend geoctrooieerd stuifmeel;
  • toepassing van milieubeschermende technieken saboteren door de octrooien erop te verwerven;
  • ...
Misschien te begrijpen en zeker te verklaren. Maar niet de oorspronkelijke bedoeling.


Het systeem is geperverteerd.

Het octrooisysteem moet om, het moet anders.
Kan het ook anders?
Mijn voorstel:

maak een octrooi geen recht maar een vergunning. 

Wie een octrooiaanvraag indient ruilt zijn ip, 'intellectueel eigendom', in bij de (bij voorkeur democratisch gecontroleerde) instantie tegen de -exclusieve- vergunning dat te exploiteren. 

Derden die inbreuk maken krijgen direct te maken met de machtige overheid in plaats van met een kwetsbare uitvinder.
De uitvinder is dus beschermd, en beter.

Maar de vergunning wordt verleend op voorwaarden, waarbij algemeen belang voor eigenbelang gaat. 

20 maart 2018

Marktwerking

(origineel)

Marktwerking - een zwaar misbruikt woord. Alsof privatisering hetzelfde is als vrije markt. In Rusland noemen ze die privaten oligarchen. En dat is wat ze zijn - ver van vrije markt.

Het ideaal achter de vrije-markt-gedachte is dat mensen het allemaal zelf wel op kunnen lossen. Dat daar geen autoriteiten voor nodig zijn. Privatisering daarentegen is alleen maar stimulering van de sterkste die toch al wint.

Die sterksten blijven winnen, en de rest dus verliezen. Tot op een breekpunt. Dan stort het hele systeem in en begint het van voor af aan. Recessie, crisis, revolutie, oorlog ... in ieder geval algehele malaise.

Sleutelwoord is niet 'vrije markt' maar 'vrije concurrentie'. Voor een stabiel systeem. Geen partij krijgt de overhand.

Er valt te berekenen wanneer een partij de overhand krijgt. Lanchester deed dat voor legers in oorlog, maar je kunt zijn resultaten ook toepassen op marktpartijen, in strijd om de gunst van de klant.
Het blijkt dat bij een marktaandeel van 26% een partij niet (zomaar) meer door de concurrentie uit te schakelen is.

Marktdominantie is dus eenvoudig te bestrijden door marktaandelen boven -zeg- een kwart af te toppen.

23 augustus 2017

publieke personen

We zijn allemaal publieke personen. Zelfs zij die alles voor zich proberen te houden.
214 Jaar geleden gaf Napoleon ons allemaal een naam, en schreef die op. Hij deed dat om ons te kunnen controleren, natuurlijk. Voor zijn doeleinden.

Nu worden er zoveel data van ons vastgelegd dat die naam irrelevant aan het worden is. Al onzer identiteit wordt gekoppeld aan patronen van al ons gedrag. Dat je je probeert te verbergen is ook gedrag dat past bij zo'n patroon. Dat naar jou wijst en daarmee je identiteit bepaalt.
Vluchten kan niet meer, schuilen en duiken ook niet. Je kunt net zo goed mee doen.

09 augustus 2017

Mijn voorrecht

Ik houd mijn ogen wijd open en prijs mij gelukkig geboren te zijn als mens (witte man nog wel), met een gezonde prefrontale cortex, in het toen al overdadig welvarende Nederland, 3 weken nadat de gasbel in Slochteren aangeboord werd, die we naar verwachting net als ik mijn oogjes sluit leeggetrokken hebben, waarbij ik na afloop van een gelukkig en zorgeloos leven ook nog getuige mag zijn van HET spektakel in de menselijke geschiedenis: haar zelfvernietiging!

08 augustus 2017

pubers

Je pubers staan voor de generale repetitie voordat hun eigen leven hard wordt. Ze moeten hun kracht kennen.
Als sparring partner kiezen ze degene die ze het meest vertrouwen. Jou dus. Dat is het compliment.

Ze weten feilloos je zwakste plek te vinden. Daar pakken ze je. Juist om je tot het uiterste te tergen.
Ook voor jou is het een leerzame periode. Je wordt op je zwakste plek gewezen en ook jij kunt (nog eens) oefenen die te verdedigen.
Ook jij kunt je sparring partner vertrouwen. In beginsel.

Want het gaat wel hard tegen hard. Dat de relatie goed blijft is -biologisch- van ondergeschikt belang. Blijf er boven staan, zorg dat die niet sneuvelt.

27 juli 2017

bevolkingsexplosie

cultuurverandering

In het voorwoord van een relevant boek (ja, welk?) schreef nobelprijswinnaar Herbert Simon over een experiment van 2 identieke groepen die de zelfde taak moesten verrichten. De ene was centraal georganiseerd, de ander niet. Met twee culturen tot gevolg waarvan de ene duidelijk effectiever was dan de ander.

Gaande de proef werden de leden één voor één omgeruild, totdat ze weer de oorspronkelijke samenstelling vormden. Na afloop bleek dat de cultuur van de groepen echter ongewijzigd bleef, ondanks dat iedereen het verschil in effectiviteit had ervaren.

Dit suggereert dat je cultuur wel kùnt veranderen, namelijk door een frisse organisatie ernaast op te zetten en de mensen daar geleidelijk naar over te plaatsen

https://www.facebook.com/greald/posts/10214093869521877:0

30 mei 2017

de held, de kampioen en de lafaard

Vechten, vluchten of schuilen. Dat zijn de ingebakken strategieën die we ter beschikking hebben als reactie op angst. Het zijn de opties waar we kunnen uit kunnen kiezen. Dat kiezen doen we onderbewust; daar horen sapjes bij in de bloedstroom - hormonen en zo. En emoties die dat sturen.

Een heel sterk sapje dat bij angst de bloedstroom ingepompt wordt is adrenaline. Dat zet van alles in beweging maakt je sterk, snel en alert. Het roept euforie op.
Adrenaline is heel handig om te vechten of te vluchten als er een draak opdoemt.

Als we kiezen voor vechten, en het gevecht winnen, dan hebben we de draak verjaagd of verslagen. De euforie giert nog door de aderen en we voelen ons fantastisch en trots. We zijn helemaal de Held!
Als we kiezen voor vluchten, sneller zijn dan de draak en hem hebben ontlopen zijn we ook in extase. Wie doet je wat? We zijn de Kampioen!

Maar als we kiezen voor schuilen, dan moeten we de adrenaline onderdrukken. Iets verstijft en verlamt ons. Al zouden we willen - we kunnen niet in beweging komen. Als de draak ons niet heeft opgemerkt en weer is verdwenen voelen we ons slap en futloos. We staan na te trillen op de benen. 
Geef het een naam en noem het de Lafaard in ons. 
Anders dan de Held of de Kampioen heeft de Lafaard niets om trots op te zijn.

In de loop van ons leven komt er regelmatig een draak op ons pad. Keer op keer komen we voor de keuze te staan. Wint de draak (en is het niet fataal) dan proberen we een van de andere twee. 
Onze -vroege- levensloop is als-het-ware een competitie. Wie bovenaan komt in ons klassement -de Held, de Kampioen of de Lafaard- die gaat die ons karakter en onze persoonlijkheid vormen.

De Held en de Kampioen in ons kweken ons zelfvertrouwen. We durven draken onder ogen te zien want de Held verslaat ze wel, en de Kampioen loopt ze er wel uit.

De Lafaard daarentegen leert ons risico's te mijden. Veiligheid, zekerheid, daar zoekt hij naar.
Maar alles in het het leven kent risico's. Dus onderdrukt de Lafaard onze levenslust. 


De Lafaard in ons maakt ons depressief. Depressie is de kracht die de broedse kip op het nest houdt en het konijntje in zijn holletje. Depressie is de gemoedstoestand die komt met de keuze schuilen. Depressie is dan dus een keuze. 
Grotendeels onderbewust gemaakt in ons reptielenbrein maar toch. Een keuze die we in ons zelf maken. 

Een harde boodschap. Maar ...
het góede nieuws is dat we een keuze hé
bben.

11 maart 2017

zo zou het zo maar kunnen zijn



https://www.facebook.com/notes/greald-henstra/multiversa/10207454972633604

Het stond nu ook in de krant. 
Fysici vonden al een tijdje geleden dat de hoeveelheid informatie ín een zwart gat evenredig is met de oppervlakte van zijn event-horizon. En waarin verschilt het universum van een zwart gat? Uit geen van beide kun je ontsnappen.

Je zou het universum dan kunnen vergelijken met een boek: een in zichzelf gesloten eenheid, waar het hele verhaal al in staat. Het verhaal van het universum: alles dat gebeurd is, en alles dat nog gaat gebeuren.
Alleen om dat verhaal te weten te komen moeten we het lezen: letter voor letter, woord voor woord, zin voor zin. Daarvoor hebben we iets nodig dat we tijd noemen - de tijd-dimensie.

Als we ons universum zo vergelijken met een boek - wel één waarin alle echt gebeurde en nog te gebeuren verhalen staan - kun je een multiversum vergelijken met een bibliotheek. Een verzameling -unieke- boeken met alle mogelijke verhalen. En alle onmogelijke verhalen. Een verzameling boeken zelfs met alle mogelijke lettercombinaties. In alle mogelijke lengtes.

Het kortste verhaal is het verhaal van nul letters. Een leeg boek. Maar wel één van alle mogelijke boeken.
Het is het eerste interessante boek want er staat het verhaal in dat er niets is. Het enig mogelijke verhaal dat er niets is.
Het geeft het antwoord op de vraag waarom er überhaupt iets is: het universum waar niets is is er óók, maar dat is maar één verhaal in de bibliotheek. En ... het gaat niet over ons.

In al die boeken staat een tekenreeks. Verreweg de meeste van die tekenreeksen leveren alleen maar ruis. Een piepklein deel ervan beschrijven een consistent universum. En een minuscuul deel daar weer van gaat over de universa waar wij in kunnen bestaan.

In de kast met boeken van, bijvoorbeeld, ~onze~ universa staan de boeken die er één letter van verschillen. In de kast daarnaast de boeken die er twee letters van verschillen. Enzovoort.

En wij dan?

In ons leven lezen wij een stukje uit zo'n verhaal.
Het verhaal van jouw ~ziel~ staat in het boek van jouw universum.
Maar het staat ook in een heleboel andere boeken in dezelfde kast. En in een heleboel boeken in de kast daarnaast. 
Enzovoort.
Iedereen trekt zijn eigen rode draadje door die boeken.
Met onze rode draadjes kunnen onze zielen een heleboel boeken aan elkaar rijgen.

In de meeste boeken neemt het verhaal een wending waardoor de ziel van één van ons niet meer kan bestaan. Diens draadje verlaat dat boek. Maar haakt aan aan de boeken in de kast waar die wending niet plaatsvindt. De achterblijvers moeten afscheid nemen. Althans in dat ene verhaal. In andere verhalen kunnen zij nog even samen blijven.

Voor de ziel is er in de oneindigheid van verhalen altijd wel een aantal te vinden waar die kan blijven bestaan. Er zijn er echter maar weinig waarin twee zielen samen kunnen blijven optrekken. En naarmate de verhalen langer worden steeds minder. Omdat de ziel maar in één verhaal tegelijk kan zijn komt het op ons over dat we steeds meer mensen om ons heen verliezen.

Maar de ziel gaat dan nooit verloren. En komt in een heleboel verhalen ook weer andere zielen tegen.

08 maart 2017

'het'

Geen 'wetenschapper' zal ooit zeggen dat hzij 'het' weet. Dat is het grote misverstand.
'Het' is bijvoorbeeld onbegrijpelijk wat zwaartekracht precies is. Dat zei Newton al, de ontdekker ervan. We vinden het alleen gewoon (dat is: begrijpelijk) omdat we er dagelijks mee te maken hebben.
Hetzelfde geldt voor elektriciteit, de kracht die atomen, moleculen en alle tastbare materialen bij elkaar houdt. Je kunt er uitstekend mee rekenen en er zodoende prachtige electronica mee maken. Maar geen mens die weet wat 'elektriciteit' is.
Quantummechanica is zelfs zo onbegrijpelijk dat 'wetenschappers' niet eens de moeite doen om te interpreteren wat 'het' betekent. Maar alle sommen kloppen tot op elk willekeurig aantal cijfers achter de komma.
Wat wetenschap wel doet is telkens kleine stapjes dichterbij maken. Nu, na 400 jaar onderzoek, kennen we blijkbaar 4% van wat er 'is'. Nog 9600 jaar te gaan?

17 januari 2017

Voorkeursrotatieas

Waarom potloden liever om hun lange as roteren dan om hun korte as.

correctie vooraf: i×Ω om korte as, I×ω om lange as

24 december 2016

Alleen: terug gaat niet

Politiek gaat niet alleen over ons landje en over ons volkje, maar ook over de rest van de wereld. En dan hebben we te maken met twee exponentiële processen die onze aandacht nodig hebben.

Het eerste is dat van de overbevolking en navenante uitputting van de wereld. Daar kun je heel depressief van worden. Al helpt dat niet.

Maar het andere exponentiële proces is dat van de technologie. Die kan wel helpen en heeft waanzinnige beloftes in zich. En die gaat zoveel sneller...

Wat we wel overboord moeten zetten is een hele verzameling van overbodige en soms schadelijke leefwijzen en tradities. Cultuur noemen we dat.

Daar moeten we bereid toe zijn. En daar schort het nog aan.

16 november 2016

huizenprijzen

Mensen merken aan den lijve niet zoveel van De Economie. Alleen wie pech heeft raakt werkloos maar de gewone man gaat niets meer of minder verdienen. 
We beleven ups en downs in De Economie wel met de huizenprijzen. Dan voelen we ons ineens rijk of juist arm. 
Maar een huis is een huis. De waarde ervan verandert niet.
Maar de prijs wel!
Waarom toch? 


De meeste mensen hebben een 'woonbudget' dat afhankelijk is van hun inkomen. Men probeert de maandlasten zo goed mogelijk binnen dat budget te houden. De prijzen volgen echter de rente. 

Bij dalende rente kunnen we met gelijkblijvende maandlasten hogere huizenprijzen betalen. 
En andersom. In principe dan, want -gek genoeg- niemand wil dalende huizenprijzen. Eigenaren niet natuurlijk, maar ook aspirant-kopers niet. Je koopt geen huis als je denkt dat de waarde ervan gaat zakken.
Als gevolg zakken de huizenprijzen niet netjes, maar toppen ze af. En de markt zakt in: minder huizen veranderen van eigenaar. Iedereen hoopt op betere tijden. Als die niet komen wordt de spanning echter te groot en crashen de prijzen alsnog.

Zo kunnen we verwachten:
  • dalende rente => stijgende huizenprijzen
  • rente op dieptepunt => aftoppende huizenprijzen
  • stijgende rente => stagnerende huizenprijzen - crashende huizenprijzen
  • rente op / voorbij hoogtepunt => aantrekkende huizenprijzen (want we willen zo graag)

Rente is de prijs voor krediet. In een gezonde economie stijgt de rente met de vraag naar krediet, want bedrijven willen geld lenen voor investeringen. En de vraag naar krediet stijgt met De Economie, ook wel "conjunctuur".

Dus:
  • afkoelende economie => dalende vraag naar krediet => dalende rente => stijgende huizenprijzen
  • laagconjunctuur => lage vraag naar krediet => rente op dieptepunt => aftoppende huizenprijzen
  • toenemende conjunctuur => stijgende vraag naar krediet => stijgende rente => stagnerende huizenprijzen - crashende huizenprijzen
  • hoogconjunctuur => hoge vraag naar krediet => rente op hoogtepunt => aantrekkende huizenprijzen (want we willen zo graag)

Als dit een kringloop is (en wat zou het anders kunnen zijn?) mogen we verwachten:
  • laagconjuctuur NA stijgende huizenprijzen,
  • aantrekkende conjunctuur NA aftoppende huizenprijzen,
  • hoogconjuctuur NA stagnerende / ingestorte huizenprijzen (!)
  • afkoelende economie NA aantrekkende huizenprijzen (want we willen zo graag)

Na regen komt zonneschijn.

Allemaal hypothetisch trouwens, en ik zit er zelf verbaasd tegenaan te kijken.
Als het niet klopt, heb ik dan een verkeerde aanname gedaan?
Welke dan?
Of beleven we heden ten dage een economie
 losgezongen van de werkelijkheid?
Nu de ECB geld aan het creëren is gaat de vlieger niet op natuurlijk. Maar daarnaast? Bijvoorbeeld omdat het meeste geld in de wereld blind tussen de banken etc. circuleert, en niets meer te maken heeft met waardecreatie...


21 oktober 2016

ordegrootte


Als we het hebben over "een getal van N cijfers" bedoelen we een getal rond 1 x 10N.

Zo'n getal ligt gevoelsmatig tussen 0,5 x 10N en 5 x 10N. (Laten we de grenzen meenemen. Zowel 0,5 x 10N = 5 x 10N-1 als 0,5 x 10N+1 = 5 x 10N horen bij orde N.)

We nemen de rekenkundige gemiddelden van de logaritmen van de ordes van grootte (want het gaat over verhoudingen, en niet over verschillen) en noemen dat 'log d'.
Dan wordt (log 0,5+ log 0,6+ log 0,7+ log 0,8+ log 0,9+ log 1+ log 2+ log 3+ log 4+ log 5) /10 = log d.
Dan blijkt dat
d=1,33620565...
"Een getal van N cijfers" zouden we dan preciezer schrijven als 'allemaal d-tjes achter elkaar':
ddd...dd = d(N)
We krijgen getallen als cijferreeks van d x 100 + ... + d x 10N.
Die reeks komt er dan uit te zien als:

duizendsten:orde-3d(-3)0,00ddddddd..0,00148467944...
honderdsten:orde-2d(-2)0,0dddddddd..0,0148467944...
tienden:orde-1d(-1)0,ddddddddd..0,148467944...
enkele:orde 0d(0)d,ddddddddd..1,48467944...
tientallen:orde 1d(1)dd,dddddddd..14,8467944...
honderden:orde 2d(2)ddd,ddddddd..148,467944...

Het 'typische getal van de orde N' is dus
1,48467944 x 10N.

De 'standaardafwijking van log d' = 0,3630387. Om de 'typische afwijking' van dat 'typische getal' te krijgen vermenigvuldigen met of delen we dat door 2,3069. De getallen
tussen 0,64358 x 10N en 3,4250 x 10N.

22 augustus 2016

emoties in evolutie

Sinds er levensvormen zijn die hun bewegingen kunnen beheersen zijn er emoties. De drang die aanzet tot actie.

Eerst was er de honger, de drang tot de actie eten. Als uitbreiding van passief voedingsstoffen uit de omgeving opnemen. Eerst als reflex zoals bij kwallen en mosselen, later uitgebreid en verfijnd tot de gastronomische aandrang van mr Creosote.


Al snel werd die gevolgd door agressie, de drang die aanzet om aan te vallen. Handig voor voedsel dat niet vanzelf binnen komt drijven.


Op het laatst kwam seks: de drang tot geslachtelijke voortplanting, toen die eenmaal geëvolueerd was.

Daarvóór echter ontwikkelde zich de angst, als drang tot reactie op een aanval. 

Bij alle emoties hebben zich gevoelens ontwikkeld: honger, boosheid, geilheid.


Angst is verder gedifferentieerd. Want er zijn meerdere effectieve strategieën om te reageren op aanvallen. Vluchten of vechten natuurlijk, maar ook schuilen en bluffen.


Vluchten gaat dan gepaard met angst, niet alleen als drang tot zelfbehoud maar ook als oergevoel. Vechten valt terug op de bekende agressie, en dat voelt aan als boos.


Schuilen vereist een complexe aandrang. Want voor deze strategie moeten de primitievere drang tot vluchten of tot vechten onderdrukt worden. De drang tot zelfbehoud dus. De verloochening van het ego, de ontkenning van de zin van het leven. Zien we hier de bron van depressie?


(En wat hoort er dan bij bluffen?)





PS.1 Dit is een hypothese, geheel ontsproten aan mijn fantasie.
PS.2 Er zijn er nog twee basisgevoelens, blijdschap en verdriet, die ik nog (?) niet in dit plaatje kan zetten.

06 juli 2016

beperking van wetenschap

Een wetenschappelijke theorie is gebaseerd op hypotheses. Stellingen van het type "als a dan b".
Het handwerk van de wetenschap is het toetsen van hypotheses. Dat toetsen doet men -vooral in de menswetenschappen- op basis van steekproeven, omdat het ondoenlijk is om de hele populatie voor elke hypothese te meten. Dat zou nodig zijn voor 100% zekerheid. Het betekent echter dat zo'n toetsing er ook naast kan zitten.

Om praktische redenen kiest men er voor om hypotheses ~voor waar aan te nemen~ waarvan voor 95% zeker is dat ze geldig zijn. Die grens, die willekeurig gekozen is, noemt men de p-waarde: p=0,95.

Als we het over wetenschappelijke zekerheid hebben komen we dan dus nooit verder dan 95% zekerheid.
Voor één hypothese.
Maar stel je een theorie voor als samengesteld uit opeenvolgende hypotheses. Hoe meer hypotheses des te minder zekerheid je dan voor zo'n theorie kunt verwachten.

Met twee hypotheses hebben we 0,95×0,95 = 0,90 zekerheid.
Met veertien hypotheses is de zekerheid van de geldigheid van de theorie gedaald onder de 50%. Reken maar uit: 0,9514 = 0,4877.
Zo'n theorie kan dus net zo goed geldig als ongeldig zijn. Eigenlijk weet je dan dus niets.

Met meer dan vijf hypotheses heb je minder dan 75% zekerheid. Dat is halverwege ~niets weten~ en ~maximale zekerheid~.

De soep wordt niet zo heet gegeten als hij hier wordt opgediend. Theorieën zijn, bijvoorbeeld, vaker verweven netwerken dan lijnrechte ketens van hypotheses. Inconsistenties komen ook op andere manieren aan het licht.
Maar in principe dit is wel een, onvermijdelijke, beperking van ons weten = de wetenschap.

31 mei 2016

roofeconomie

Veel mensen zijn voortdurend bezig om te zoeken naar manieren om met zo min mogelijk moeite zo veel mogelijk geld binnen te harken. Het zijn niet alleen de sluwe ondernemers die dat gedrag vertonen. Het is heel menselijk. 

Het klopt natuurlijk niet. Want geld staat voor waardering. Eigenlijk wil men dus gewaardeerd worden voor iets dat men niet gedaan heeft.

Eén effect is geldontwaarding. We bederven met ons allen de waarde van de Euro.

Een ander effect is dat we de sfeer verzieken. Door zo min mogelijk te willen doen voor zo veel mogelijk geld krijgt de klant een teleurstelling te verwerken. Telkens een kleine teleurstelling. Op zich net niet groot genoeg om je over op te winden, maar door de voortdurende opeenstapeling gaan we mekaar steeds meer in de weg zitten. 

Ik heb het gevoel dat dat de reden is voor het algemene onbehagen dat door het land, door Europa, en door de wereld waart.

Maar het staat ieder vrij om dat om te draaien. Een klein stapje méér doen dan verwacht wordt. Je klanten verrassen.
Dan zijn ze positief blij met je dienst en daar word je zelf ook blij van. Mijn ervaring. Ze zijn dan zelfs geneigd je meer te betalen dan je gevraagd hebt.

20 mei 2016

grafrede voor mijn vader

eerste deel

allereerst: het laatste nieuws

Lange periode van aftakeling ...
... Zoveel aandoeningen en ingrepen dat ik er zelf al een halve medicijnenstudie op heb zitten ...

Van zijn bewegingsapparaat was niet veel meer over, maar zijn hart sleurde hem overal doorheen.
... helder van geest ... tot bijna op het laatst

Na het grote infarct van vrijdag 6 mei konden we niet goed contact meer krijgen. Hij heeft nog een paar woorden en een paar namen kunnen zeggen. Maar hij was ook erg suf, en toen het niet lukken wilde kon ik hem vrij gemakkelijk in slaap sussen.

Ik ben erg opgelucht dat het einde tamelijk rustig is gekomen.

dankwoord vooraf

Daarmee kwam een eind aan een periode van intensieve zorg. Daarom past nu onze waardering voor de onvermoeibare inzet van Thea, Joke, Ria, Mariska, Ingrid, zonder de andere dames van Icare (en een enkele heer) tekort te willen doen. 

En niet te vergeten van mijn moeder!
De voorlaatste keer dat we dachten dat Pap dood zou gaan vroeg ik hem of hij een een goed leven had gehad. 
Ja. 
Wat was het mooiste in je leven? 
Je moeder.

Maar, Mam,
jij hebt je nu wel lang genoeg voor anderen ingezet. Wat was het, in 62 jaar, 87.000 maaltijden klaargemaakt? 
Na deze dag wil ik eigenlijk alleen nog maar kaartjes van je zien uit verre landen. Ofzo. Nu is het tijd voor jezelf. Het kan nog. Laat de boel de boel!

nagedachtenis

Laten we nu zijn cv eens doorlopen. n dijk van n cv, al heb je daar niets meer aan met 89
ANP - lijst



ANP publicaties



zijn eigen "kantelmomenten":
Economie ipv Geschiedenis 
Diensttijd gezag inzicht
NV Bergkwartier
IJselbrein
Beel Diepenveen?
Aankoop lageweg12, ASM, crash Mercedes
RuG Pim Fortuyn / Werkkring RuG
Boekhoudprogramma 
Kinderen

Ik denk dat zijn innerlijke drijfveer was Heel precies optekenen hoe de dingen zijn - rasboekhouder
Ook: genealogie, oude fotoalbums

In combinatie met zijn mensenkennis, totale integriteit, en loyaliteit is hij er ver mee gekomen.

Niet te vergeten zijn energie. Irritant gewoon soms. Vooral s morgens vroeg.
Die kreeg hij, heeft ie me s verteld, elke morgen als hij wakker werd, met de gedachte: ze zijn weg (De Duitsers)

Maar het liefste zocht hij de afzondering.
... Wat een nerd is, Dat hij zelf een een nerd is.

vader van mij

Hij heeft echt zijn best gedaan om me op te voeden. 
Zo maar een greep:
Elke zaterdag naar de bieb.
Nam me voor dageraad de natuur in om vogeltjes te kijken. 
Sloot me op totdat ik wiskunde begreep. En waarachtig!

Mijn morele kompas. Personificatie van mn geweten.
Altijd is er een stemmetje (zijn stem) dat me influistert wat hij er van zou vinden. Want ik moest alles wel eens bij hem verantwoorden.

Dat botste natuurlijk wel eens. Want hij was, hebben wij wel eens plezierig vastgesteld in zn hart een 19e eeuwer maar levend in 21e eeuw.

Vader - zoon tegenstelling: in ons geval: hoe sta je tegenover de risico s van het leven? 
Hij koos voor veilig, het zekere voor het onzekere. 
Ik meer van: laten we s kijken wat er gebeurt, en: dat lossen we dan wel op. 
Hij heeft mij verteld dat hij voor elke eventualiteit een 'protocol' klaar had liggen.

En ja mijn aanpak gaat wel eens fout;
zijn verhaal bijvoorbeeld

Zo denk ik - zegt het stemmetje - dat hij zou vinden dat ik zijn kist niet zelf had moeten timmeren. Ik heb het toch gedaan.

Maar voor elkaar hadden wij geen geheimen.
We hadden elkaar alles gevraagd, alles verteld wat we op t hart hadden.
Hij kan in vrede rusten. 
Wij kunnen in vrede verder leven


deel 2

In Pap zn codicil stond de wens dat wij zouden scheiden op muziek van Valerius gespeeld op het carillon van de Drommedaris in Enkhuizen. Dit klonk in de oorlog om de mensen een hart onder de riem te steken omdat, ondanks alle ellende, het leven toch doorgaat.

16 april 2016

Black box thinking, door Matthew Syed

Mijn impressie van het boek dat ik had willen schrijven: Black Box Thinking, door Matthew Syed. (Afgezien van een enkele blinde vlek mijnerzijds, en al had ik het een andere titel gegeven.)
Kort samen gevat: van je fouten moet je leren, maar waarom is dat zo moeilijk?

Met enkele ijselijke voorbeelden uit de luchtvaartsector en uit de gezondheidszorg wordt de titel duidelijk. Vliegtuigongelukken worden naderhand minutieus geanalyseerd. Daarbij speelt de black box een iconische rol.
Medische missers echter worden vergoelijkt of verdoezeld, om ego's en reputaties te beschermen. (Vergeve de zwart-wit-vertekening om het punt te kunnen maken.)

Het effect is dat door stelselmatige verwerking van feedback de luchtvaart zijn veiligheid tot op hoog niveau heeft weten te brengen.
De gezondsheidszorg daartegenover boekt daarbij nauwelijks vooruitgang. Nodeloze medische fouten blijven in USA, na kanker en hart-en-vaatziekten de belangrijkste doodsoorzaak.

Feedback is dus de sleutel, en een sfeer van openheid om eerlijke fouten (tegenover roekeloosheid of nalatigheid) onder ogen te zien. Dit om de benodigde evidence boven water te krijgen.
Zonder feedback over het bereikte resultaat leert men 'zoals een golfspeler in de duisternis': niet dus.
Voor een leerproces gaat het er zelfs om om zoveel mogelijk fouten - lees: afwijkingen van de norm - te maken. Niet alleen schuilt in sommige fouten een nieuwe verbetering. Maar vooral moet je weten waar het fout kàn gaan. [Zelf heb ik ooit een onderzoek begeleid in een onderneming waar alles goed ging, alleen: ze wisten niet waaròm. Dat had een verlammend effect.] En zoals de goede oude Karl Popper al zei moeten we, om te leren, niet streven naar bevestiging maar naar falsificatie.
Niets nieuws onder de zon.

Maar de menselijke natuur [mijn blinde vlek waar ik het over had] staat vooral de open houding naar fouten in de weg.

Het is cognitieve dissonantie, een sterk verankerd psychologisch mechanisme, dat ons mensen weerhoudt om over onze schaduw te springen. Zelfs in weerwil van overduidelijk tegenbewijs laat het ons hardnekkig geloven in traditionele gewoonten en drogredenen.

Dan is er the blame game waarbij cognitieve dissonantie het gezonde verstand vertroebelt. Maar de blame game, ook geïnstitutionaliseerd in het strafrecht, kent alleen maar verliezers. [Tenzij misschien als het om de vraag gaat wie de schade moet betalen, maar dan nog is het een zero sum game.]

Het boek geeft enkele voorbeelden en effecten van cognitieve dissonantie en van de blame game op uiteenlopende terreinen als politiek, rechtspraak, godsdienst. Sommige vermakelijk, andere gruwelijk.

De wetenschappelijke methode en cultuur wordt door het boek heen ten voorbeeld gesteld. Afgezien van peer review, als zwakke schakel, zijn autoriteit en reputaties er ondergeschikt aan de materiële werkelijkheid als objectieve toetssteen, waaraan ideeën getest, getest en nog eens getest worden.

Twee maal in de geschiedenis heeft de wetenschappelijke methode een kans gehad: in de tijd van de oude Grieken en in de laatste eeuwen. Dat waren echter uitzonderingen. 
In de regel vieren religies, tradities, dogma's, doctrines, ideologieën en wat dies meer zij, hoogtij. En die bestrijden elkaar fanatiek, zo niet 'op de bal' dan maar 'op de man'.

Jammer genoeg, geeft het boek niet meer dan een oproep voor meer openheid om eerlijke fouten te mogen maken. Evenmin als een perspectief op verbetering.
[Het is misschien met die openheid als met rechtvaardigheid, zoals Lord Baelish in Game Of Thrones (seizoen 2015) tegen Sansa Stark opmerkte: "there is no such thing as justice in this world, my lady, unless we make it".
Then, let's make it!]