Aanbevolen post

Mijn politieke programma op 1 A4-tje

Als Geert het kan, kan ik het ook, dacht ik, dus: Samenleven is het alternatief voor ieder-voor-zich-met-het-recht-van-de-sterkste-als-ge...

03 december 2018

hypotheses eenvoudig

'Hypothese' is oudgrieks voor 'onderstelling', een uitspraak die we voor waar aannemen.
Een hypothese is ~goed~ als je m kunt toetsen. Ofwel -sinds Popper- als die falsifieerbaar is.
"Een hypothese is falsifieerbaar, als ze [...] kan worden verworpen." (bron: onbelangrijk)

Maar wat betekent dat? Wanneer kan een hypothese verworpen worden?
Ik had voor mezelf altijd een soort van axioma dat een goede hypothese van het type "als 'dit', dan 'dat'" moet zijn. Preciezer: "als 'dit' dan, en slechts dán, 'dat'".
Zo'n hypothese stelt dat 'dat' samenhangt met 'dit'.

Je kunt die in beeld brengen met een diagram:


datniet dat
dit
niet dit

Nu gaan we een waarneming doen.

We wachten tot 'dit' gebeurt (of zoeken een geval van 'dit', of zorgen er -in een experiment- voor dat 'dit' gebeurt) en kijken of 'dat' dan ook optreedt.
Zo ja, noteren we de waarneming in het vakje 'dit' én 'dat'.
Zo nee, noteren we de waarneming in het vakje 'dit' én 'niet-dat'.
We krijgen dan respectievelijk:


datniet dat
ditwaargenomen
niet dit


datniet dat
dit
waargenomen
niet dit


Wat weten we nu?
Nog niet wat we wilden weten, namelijk of 'dat' daadwerkelijk met 'dit' samenhangt.
Daarvoor moeten nog een waarneming doen, namelijk bij 'niet-dit'.

Dus wachten we vervolgens tot 'niet-dit' gebeurt (of zorgen er -in hetzelfde experiment- voor dat 'niet-dit' gebeurt) en kijken of 'niet-dat' dan ook optreedt.
Zo ja, noteren we de waarneming in het vakje 'niet-dit' én 'niet-dat'.
Zo nee, noteren we de waarneming in het vakje 'niet-dit' én 'dat'.

We hebben dan 1 uit 4 mogelijke uitkomsten:


datniet dat
ditwaargenomen
niet dit
waargenomen

datniet dat
dit
waargenomen
niet ditwaargenomen


dat
niet dat
dit
waargenomen

niet dit
waargenomen


dat
niet dat
dit

waargenomen
niet dit

waargenomen

Alleen de eerste uitkomst bevestigt de oorspronkelijke hypothese.
Bij alle drie andere uitkomsten gaat die niet op en verwerpen we haar. De hypothese is dus falsifieerbaar (QED)
(Alles is echter niet verloren: de tweede uitkomst bevestigt namelijk de omgekeerde hypothese, slordig gesteld: "als 'dit' dan 'niet-dat'".)
Maar de laatste twee uitkomsten duiden er op dat 'dat' NIET samenhangt met 'dit'.

Het ezelsbruggetje geldt: er is samenhang als de waarnemingen op een diagonaal staan.

Van andere dan "als 'dit' dan 'dat'"- stellingen weet ik niet of de falsifieerbaarheid is vast te stellen. De truc is dan om zo'n stelling om te vormen naar "als 'dit' dan 'dat'".

3 opmerkingen:

Greald Henstra zei

ik heb een kleine maar niet onbelangrijke wijziging aan gebracht: alle causale suggesties 'afhangen van' vervangen door het meer neutrale 'samenhangen met'

Greald Henstra zei

Ook handig in de praktijk hoor, niet alleen in theorie:
Zo had ik gisteravond de hypothese 'dat' ik niet zou hoeven krabben als ik -'dit'- de auto andersom zou parkeren, anders dan normaal, met de voorkant onder de bomen.
Vanmorgen zag ik 'dat' mijn auto ijsvrij was en de andere niet, 'niet dat'.
Falsifieerbare hypothese bevestigd :-)

Greald zei

https://twitter.com/Greald/status/1158992110382718976?s=09
Een kwart van de dodelijke slachtoffers op de snelweg droeg geen autogordel https://t.co/E4e4Xa2olh via @volkskrant

En hoe zit het met de overlevenden? https://t.co/hieGPES1Cf