evolutietheorie falsificeren

Het idee is wijdverbreid dat de evolutietheorie van Darwin niet te bewijzen is.
Dat klopt.
Evenmin als enige andere theorie, trouwens. Laat staan andere sprookjes en volksverhalen over het ontstaan van het leven.
De hoogste wetenschappelijke status die een idee kan hebben is die van 'falsifieerbare theorie'.
Is de evolutietheorie dan een 'falsifieerbare theorie'?
Jazeker, kijk maar.

De stelling van Darwin komt -slordig gesteld- neer op:
"een levensvorm evolueert als (1) die zich kan voortplanten, (2) met mutaties en (3) die onderhevig is aan natuurlijke selectie."
Dat is een stelling in de vorm van

"als 'dit', dan 'dat'"

namelijk: 

"als (1) én (2) én (3), dan 'evolutie'.

Eerder heb ik uitgelegd hoe een stelling in die vorm te falsifieren is.

Je kunt de evolutietheorie dus in beeld brengen met het diagram:

	evolutie	geen evolutie
(1) én (2) én (3)
niet (1) of niet (2) of niet (3)

Nu moeten we daar waarnemingen in gaan plaatsen, afgemeten aan
wel of geen:

1. voortplanting, 
2. en mutaties, 
3. en natuurlijke selectie 

enerzijds, en anderzijds
wel of geen:

• evolutie

Kom maar op!

schuldgevoel en schaamte

Schuld en schaamte worden vaak op één hoop gegooid. Maar toch zie ik een onderscheid met vergaande gevolgen.

Eén van de mooiste voorbeelden van dat onderscheid zag ik in een aflevering van Penoza. Twee kwajongens gingen joy-rijden en reden een -naar later bleek- klasgenoot levenslang een rolstoel in. Ze reden door en kwamen er mee weg.

Eén van de dadertjes redeneerde dat er niets aan de hand was zolang er niemand achter kwam. De andere had wroeging en kon het slachtoffer moeilijk onder ogen komen.

De eerste (Koen) vertoonde -wat ik noem- schaamte, de andere (Boris) schuldgevoel.

(Schuldgevoel omdat schuld iets anders kan zijn; het betekent bijvoorbeeld ook: niet-nakomen-van-een-belofte, geld-dat-je-geleend-hebt of aansprakelijkheid voor schade die je aangericht hebt. Los van het gevoel dat je er bij kunt hebben.)

Een kwestie van definitie, dus arbitrair. Je mag ze voor mij ook schA en schU noemen.

Bij schaamte hoort schande: het gevoel fout te zitten tegenover de buitenwereld. De eer -de tegenpool van schaamte- is aangetast. Maar zolang de waarheid niet aan het licht komt is er niets aan de hand. Roofdiermentaliteit.
Bij schuldgevoel leg je als het ware verantwoording af aan je zelf. Dat kun je met je meedragen tot het graf.

Al naargelang welke van de twee de overhand krijgt in de cultuur vormen ze respectievelijk een schaamte- of een schuldcultuur.
De christelijke cultuur is duidelijk een schuldcultuur, gebouwd op het zondebesef. De duurzaamheidsbeweging drijft op schuldgevoel.

Oosterse culturen zijn vaak schaamteculturen. Binnen banken en bedrijven heerst vaak een schaamtecultuur. Sjoemelsoftware is op dezelfde manier fout als afremmen voor een flitspaal.

Beide gevoelens komen voor bij mensen. Bij de ene persoon heeft schaamte de overhand bij de ander schuldgevoel. Ze kunnen elkaar echter moeilijk begrijpen.

Scott Tucker, die miljoenen arme Amerikanen lichter maakte met woekerleningen kan oprecht niet begrijpen waarom hij veroordeeld is tot een miljardenboete en 16 jaar gevangenisstraf.

Dus ook waar binnen culturen de ene de overhand heeft is de andere niet verdwenen. Er stelt zich een soort evenwicht in.
Ik denk dat het één van de fundamentele scheidslijnen in de politiek is (naast die van vrijheid tegenover veiligheid).

zuidwaardse afwijking van zwaartekracht door zuidpoolijskap

De situatieschets
De 'normale' valversnelling g op aarde wordt lichtelijk aangevuld door de aantrekking en in de richting van de massa M van de ijskap op Antarctica.

Laten we die aantrekking  y noemen. Op te splitsen in een verticale component y_c en een horizontale -zuidwaards gerichte- component y_z.

De zuidwaarts gerichte component van de afwijking van de valversnelling y_z leid je af als volgt:

Water organiseert zijn oppervlak zodanig dat het 'waterpas' staat, loodrecht op de zwaartekrachtveldlijnen. En die zijn naar al dat ijs op Antarctica toe gericht.

Dus ligt  Antarctica met ijskap als het ware in een bult in het zeeoppervlak.

Voor iedere locatie op zee met breedtegraad β trekt het ijs op Antarctica water over een kleine afstand naar het zuiden Rdβ een beetje omhoog: dh. De zeespiegel loopt onwaarneembaar op met een helling van dh/Rdβ

Die helling dh/Rdβ = y_z/(g+y_c)

Onder aanname dat y_z/(g+y_c) ~ y_z/g 

dus dat y_c in het niet valt bij g
tellen we al die hellinkjes bij elkaar op. Dan weten we hoeveel het water in het zuiden 'hoger' staat dan op de noordpool.

We integreren y_z van de noordpool naar de zuidpool ...

... en krijgen we als uitkomst ... (ja: doorklikken)

Vanaf de noordpool tot aan zijn kusten trekt de ijskap naar zich toe zodat er een totaal hoogteverschil ontstaan is van 231 m!
Wat er van het noorden is weggetrokken is er in het zuiden bijgekomen.
Rondom 27° zuiderbreedte is het peil onveranderd.
Bij ons zorgt het voor een zeespiegeldaling van omstreeks 38 m.

schieten in plaats van vliegen

in het kader van futurisme kan ik voor vliegen als alternatief bedenken: met een katapult afschieten naar een ballistische baan en in zweefvlucht landen.

Wat is daar voor nodig?
Een beetje middelbareschool berekening geeft:

Wil je mensen afschieten en ze niet beschadigen kun je maximaal tot een versnelling van zeg 5g gaan. 'Eenparig'.
Dan heb je een startbaan nodig met een lengte L van 1/20e van het verlangde bereik.
Opmerkelijk.

Voor 100   km dus een startbaan van 5    km,
voor 1000 km dus een startbaan van 50  km,
voor 5000 km dus een startbaan van 250 km

Een hellingbaan onder een (elevatie)-hoek van 45° wordt bij 5km lengte al 3,5 km hoog; een hele uitdaging. Laat staan bij grotere lengtes.
Laten we die baan daarom voor het grootste deel vlak lopen en alleen aan het einde een boog omhoog geven. Dan krijgen we in die boog te maken met een centripetale versnelling die ook weer door het menselijk lichaam te verdragen moet zijn.

De noodzakelijke hoogte H van zo'n helling wordt bij een schootsafstand van
 100 km:  664 m
1000 km: 2100 m
5000 km: 4700 m.

Voor een intercontinentale verbinding tussen Europa en Amerika zouden we zo'n baan van 250 km met een opzwieper van 4700 m aan kunnen leggen in Schotland (what's in a name).

Zwaartekrachtafbuiging door Groenlands ijskap

Er ligt 1,7 miljoen km² • 2km = 3,4 miljoen km³ ijs op Groenland. Dat is 3,4 • 10¹⁵ m³.

Een massa M = 3,4 • 10¹⁸ kg.

Met het zwaartepunt op een afstand r van zo'n 3000 km = 3 • 10⁶ m van NL.

Het wekt hier een zijwaartse zwaartekrachtversnelling op van

GM/r²

(met G = 6,674 • 10⁻¹¹ m³s⁻²kg⁻¹)

Da's 6,674 • 3,4 / 9 • 10^(-11+18-12) m/s².
Ofwel 2,52 • 10^-5m/s² = 2,52 • (10^-6 • 10) m/s² = 2,52 miljoenste • de aardse valversnelling op NAP.

Zoveel trekt nu het ijs daar het water hier opzij, ten opzichte van recht naar beneden.

Dat doortrekken -heel ruw- lineair over 2000 km -tot uit de kust van Groenland- levert 2,52 miljoenste van 2000 km = 5,04 m hoogteverschil op.

(Ietsje preciezer is de berekening volgens bg ill. Een stuk hoger want dichterbij trekt het ijs harder. Maar nog steeds ruw want de aarde plat genomen ;-) dan kom ik uit op 15,1 m, 5 verdiepingen.)

Water organiseert zijn oppervlak zodanig dat het 'waterpas' staat, loodrecht op de zwaartekrachtveldlijnen. En die zijn naar al dat ijs op Groenland toe gericht. Dus ligt Groenland met ijskap als het ware in een bult in het zeeoppervlak! Met een hoogte van 5,04 m of 15,4 m t.o.v ons zeeoppervlak.

Maar als dat ijs smelt? Wat als die zijwaartse zwaartekrachtcomponent wegvalt?
Loopt dan alleen die bult leeg? Of stijgt bij ons dan het water navenant?

stoicijns

Als jonge jongen heb ik mij getraind stoicijns te zijn (tenminste wat ik dacht dat dat was). Want gevoelens maakten meer kapot dan me lief was.

Jong geleerd oud gedaan. Dat moest later toch weer wat gecorrigeerd worden. Want stoïcisme is onhandig in de omgang als mensen om je heen die kunst niet verstaan.

Toen leerde ik dat er 4 basisgevoelens zijn: blij, boos, bang en bedroefd.
Als die 4 uniform verdeeld zijn voel je je in 3 van de 4 gevallen -ehm- klote.
Maar ook: je kunt kiezen. Nu ben ik vooral een blije eikel.
Dus niet alexithymisch, maar baas over eigen gevoelens.

(oorspronkelijk bericht)

Ik heb echt wel empathie, maar ik vraag het niet. En loop er -dus- ook niet mee te koop.
Wel wil ik je problemen helpen oplossen.
Al had ik wel eens gewild dat er iemand was geweest die mij hielp als ik een probleem niet aan kon.

de vervuiler betaalt, of ... wie?

De industrie vervuilt, de burger = consument betaalt.
Maar als de industrie zou betalen zouden de kosten doorberekend worden in de productprijzen, en de consument = burger alsnog betalen.
Die heeft dan echter wel een keuze.

De consument = burger kan kiezen voor Chinese of Bengaalse shit, of shit uit Patagonië voor mijn part, waar niet voor vervuiling betaald is.
En dat doet ie.
Het enige netto-gevolg: onze voor-vervuiling-betalende, of, nog sneuer, niet-meer-vervuilende industrie gaat te gronde.
En de vervuiling vindt nog steeds plaats. Dat was toch niet de bedoeling?

Maar dan nu:
De burger betaalt en denkt als consument: "ja, hee, ik heb al betaald dus dat geeft mij rechten". Recht om te vervuilen. De industrie krijgt geen directe prikkel om vervuiling te stoppen.
En de vervuiling vindt nog steeds plaats. Dat was toch niet de bedoeling?

De prijsprikkel spekt wel lekker de staatskas, maar werkt dus niet zolang de burger = consument niet solidair is met de industrie.
En de vervuiling vindt nog steeds plaats. Dat was toch niet de bedoeling?

Het wordt gekker.
Want als de consument = burger wél solidair met de industrie zou zijn, dus zou zeggen: ik koop alleen onvervuild geproduceerde shit, moeten ze dan nog voor die vervuiling betalen?
Maar de vervuiling vindt dan niet meer plaats. Dat was toch de bedoeling?

PS.
Bij 1-&-ander wordt er stilzwijgend van uit gegaan dat niet-meer-vervuilen geld kost. Klopt dat wel?
https://ghvernuft.nl/html/grh/kluft6.pdf

hypotheses eenvoudig

'Hypothese' is oudgrieks voor 'onderstelling', een uitspraak die we voor waar aannemen.
Een hypothese is ~goed~ als je m kunt toetsen. Ofwel -sinds Popper- als die falsifieerbaar is.
"Een hypothese is falsifieerbaar, als ze [...] kan worden verworpen." (bron: onbelangrijk)

Maar wat betekent dat? Wanneer kan een hypothese verworpen worden?

Ik had voor mezelf altijd een soort van axioma dat een goede hypothese van het type "als 'dit', dan 'dat'" moet zijn. Preciezer: "als 'dit' dan, en slechts dán, 'dat'".
Zo'n hypothese stelt dat 'dat' samenhangt met 'dit'.

Je kunt die in beeld brengen met een diagram:

	dat	niet dat
dit
niet dit

Nu gaan we een waarneming doen.

We wachten tot 'dit' gebeurt (of zoeken een geval van 'dit', of zorgen er -in een experiment- voor dat 'dit' gebeurt) en kijken of 'dat' dan ook optreedt.
Zo ja, noteren we de waarneming in het vakje 'dit' én 'dat'.
Zo nee, noteren we de waarneming in het vakje 'dit' én 'niet-dat'.
We krijgen dan respectievelijk:

	dat	niet dat
dit	waargenomen
niet dit

	dat	niet dat
dit		waargenomen
niet dit

Wat weten we nu?
Nog niet wat we wilden weten, namelijk of 'dat' daadwerkelijk met 'dit' samenhangt.
Daarvoor moeten nog een waarneming doen, namelijk bij 'niet-dit'.

Dus wachten we vervolgens tot 'niet-dit' gebeurt (of zorgen er -in hetzelfde experiment- voor dat 'niet-dit' gebeurt) en kijken of 'niet-dat' dan ook optreedt.
Zo ja, noteren we de waarneming in het vakje 'niet-dit' én 'niet-dat'.
Zo nee, noteren we de waarneming in het vakje 'niet-dit' én 'dat'.

We hebben dan 1 uit 4 mogelijke uitkomsten:

	dat	niet dat
dit	waargenomen
niet dit		waargenomen

	dat	niet dat
dit		waargenomen
niet dit	waargenomen

	dat	niet dat
dit	waargenomen
niet dit	waargenomen

	dat	niet dat
dit		waargenomen
niet dit		waargenomen

Alleen de eerste uitkomst bevestigt de oorspronkelijke hypothese.
Bij alle drie andere uitkomsten gaat die niet op en verwerpen we haar. De hypothese is dus falsifieerbaar (QED)
(Alles is echter niet verloren: de tweede uitkomst bevestigt namelijk de omgekeerde hypothese, slordig gesteld: "als 'niet-dit' dan 'niet-dat'". Omgekeerde samenhang dus.)
Maar de laatste twee uitkomsten duiden er op dat 'dat' NIET samenhangt met 'dit'.

Als ezelsbruggetje geldt: er is samenhang als de waarnemingen op een diagonaal staan.

Van andere dan "als 'dit' dan 'dat'"- stellingen weet ik niet of de falsifieerbaarheid is vast te stellen. De truc is dan om zo'n stelling om te vormen naar "als 'dit' dan 'dat'".

CO2concentratie en broeikaseffect

"De wet van Stefan-Boltzmann stelt in maar vijf regels natuurkunde dat huidige hoeveelheid CO2 de aarde ongeveer dertig graden warmer maakt ten opzichte van nul CO2 in de atmosfeer". https://t.co/lSL6yoJ33i

Van nature -zeg in het jaar 1800- was de CO2-concentratie 280 ppm. In 2016 was dat 400 ppm.
In promilles: 0.28 ‰ resp 0.4‰ = in procent: 0.028% resp 0.04%.

De van nature al aanwezige CO2 zorgt,
samen met de van nature overvloedig aanwezige -en veel sterker werkzame- waterdamp en andere broeikasgassen,
dat de temperatuur op aarde gemiddeld 15°C is ipv -18°C.

Praten we over relatieve temperatuurstijging dan moet je in Kelvin rekenen in plaats van Celsius.
Dus zonder broeikasgassen was het op aarde gemiddeld 255K.
Met van nature aanwezige broeikasgassen 288K.

Dat is ongeveer 14% hoger.

Waterdamp neemt daarvan ca 2/3 voor zijn rekening, dus zeg 9% relatieve temperatuurverhoging. Blijft voor -natuurlijk- CO2 maximaal 5% bijdrage broeikaseffect over.
Naïef zou je bij verdubbeling van CO2-concentratie maximaal 10% bijdrage aan extra temperatuur-verhoging niet verbazen.

Wat IPCC schijnbaar -zonder gewijzigd gedrag- verwacht is 4K temperatuurstijging in 2100.
Ten opzichte van de 'natuurlijke' 288K is dat 4K / 288K = 1,2% hoger.

Die CO2-concentratieverhoging levert dan 1,2% / 14% =

8,5% van het effect van alle andere broeikasgassen samen.

Met het huidige tempo van fossiele-brandstof-stoken zou de CO2-concentratie dan ongeveer verdubbeld zijn ten opzichte van het jaar 1800, omstreeks 500ppm = 0,5‰ = 0,05%.

Momentje aub

perverse patenten

Octrooien - soms ook wel patenten genoemd - zijn ooit bedoeld om uitvinders te beschermen tegen de grote buitenwereld.
Zat zo'n uitvinder soms jaren op zijn zolder, fietsenschuurtje of laboratorium hèt idee uit te werken waarmee de mensheid weer een stap vooruitgang kon maken, werd dat in een mum van tijd gekopieerd. Types met een ander soort handigheid gingen er met de poet vandoor. Straffeloos. Dat doe je dus geen tweede keer, en velen zouden er niet eens aan beginnen.

Dat was een probleem: 

we hebben uitvinders nodig maar uitvinders zijn bijzonder kwetsbaar.

De oplossing die bedacht werd: we geven -als overheid- de uitvinder het alleenrecht om zijn uitvinding te exploiteren, althans voor een tijdje. Het octrooi.

Er kwamen wetgeving, octrooibureaux, Europese en wereld-harmonisatie en heden ten dage zijn "ruim 100 miljoen octrooipublicaties uit meer dan 90 landen" te raadplegen (espacenet.com).
Een succesverhaal, toch?
Nou, de kwetsbare uitvinder staat dan misschien wel in zijn recht maar vooral nog steeds in de kou. Want zie maar eens je recht te halen.

Erger nog, octrooien worden strategisch ingezet ten dienste van eigenbelang. Niet altijd in overeenstemming met het algemeen belang.
Voorbeelden te over:

• aidsmedicijnen alleen tegen woekerprijzen verkopen vooral in arme landen;
• onwetende boeren aanklagen waarvan je de gewassen hebt laten bevruchten met jouw rondwaaiend geoctrooieerd stuifmeel;
• toepassing van milieubeschermende technieken saboteren door de octrooien erop te verwerven;
• ...

Misschien te begrijpen en zeker te verklaren. Maar niet de oorspronkelijke bedoeling.

Het systeem is geperverteerd.

Het octrooisysteem moet om, het moet anders.
Kan het ook anders?
Mijn voorstel:

maak een octrooi geen recht maar een vergunning. 

Wie een octrooiaanvraag indient ruilt zijn ip, 'intellectueel eigendom', in bij de (bij voorkeur democratisch gecontroleerde) instantie tegen de -exclusieve- vergunning dat te exploiteren. 

Derden die inbreuk maken krijgen direct te maken met de machtige overheid in plaats van met een kwetsbare uitvinder.
De uitvinder is dus beschermd, en beter.

Maar de vergunning wordt verleend op voorwaarden, waarbij algemeen belang voor eigenbelang gaat. 

Marktwerking

(origineel)

Marktwerking - een zwaar misbruikt woord. Alsof privatisering hetzelfde is als vrije markt. In Rusland noemen ze die privaten oligarchen. En dat is wat ze zijn - ver van vrije markt.

Het ideaal achter de vrije-markt-gedachte is dat mensen het allemaal zelf wel op kunnen lossen. Dat daar geen autoriteiten voor nodig zijn. Privatisering daarentegen is alleen maar stimulering van de sterkste die toch al wint.

Die sterksten blijven winnen, en de rest dus verliezen. Tot op een breekpunt. Dan stort het hele systeem in en begint het van voor af aan. Recessie, crisis, revolutie, oorlog ... in ieder geval algehele malaise.

Sleutelwoord is niet 'vrije markt' maar 'vrije concurrentie'. Voor een stabiel systeem. Geen partij krijgt de overhand.

Er valt te berekenen wanneer een partij de overhand krijgt. Lanchester deed dat voor legers in oorlog, maar je kunt zijn resultaten ook toepassen op marktpartijen, in strijd om de gunst van de klant.
Het blijkt dat bij een marktaandeel van 26% een partij niet (zomaar) meer door de concurrentie uit te schakelen is.

Marktdominantie is dus eenvoudig te bestrijden door marktaandelen boven -zeg- een kwart af te toppen.

publieke personen

We zijn allemaal publieke personen. Zelfs zij die alles voor zich proberen te houden.
214 Jaar geleden gaf Napoleon ons allemaal een naam, en schreef die op. Hij deed dat om ons te kunnen controleren, natuurlijk. Voor zijn doeleinden.

Nu worden er zoveel data van ons vastgelegd dat die naam irrelevant aan het worden is. Al onzer identiteit wordt gekoppeld aan patronen van al ons gedrag. Dat je je probeert te verbergen is ook gedrag dat past bij zo'n patroon. Dat naar jou wijst en daarmee je identiteit bepaalt.
Vluchten kan niet meer, schuilen en duiken ook niet. Je kunt net zo goed mee doen.

Mijn voorrecht

Ik houd mijn ogen wijd open en prijs mij gelukkig geboren te zijn als mens (witte man nog wel), met een gezonde prefrontale cortex, in het toen al overdadig welvarende Nederland, 3 weken nadat de gasbel in Slochteren aangeboord werd, die we naar verwachting net als ik mijn oogjes sluit leeggetrokken hebben, waarbij ik na afloop van een gelukkig en zorgeloos leven ook nog getuige mag zijn van HET spektakel in de menselijke geschiedenis: haar zelfvernietiging!

pubers

Je pubers staan voor de generale repetitie voordat hun eigen leven hard wordt. Ze moeten hun kracht kennen.
Als sparring partner kiezen ze degene die ze het meest vertrouwen. Jou dus. Dat is het compliment.

Ze weten feilloos je zwakste plek te vinden. Daar pakken ze je. Juist om je tot het uiterste te tergen.
Ook voor jou is het een leerzame periode. Je wordt op je zwakste plek gewezen en ook jij kunt (nog eens) oefenen die te verdedigen.
Ook jij kunt je sparring partner vertrouwen. In beginsel.

Want het gaat wel hard tegen hard. Dat de relatie goed blijft is -biologisch- van ondergeschikt belang. Blijf er boven staan, zorg dat die niet sneuvelt.

bevolkingsexplosie

bevolkingsexplosie https://t.co/tFnYF6Mwkq #fb

— Greald Henstra (@Greald) 27 juli 2017

cultuurverandering

In het voorwoord van een relevant boek (ja, welk?) schreef nobelprijswinnaar Herbert Simon over een experiment van 2 identieke groepen die de zelfde taak moesten verrichten. De ene was centraal georganiseerd, de ander niet. Met twee culturen tot gevolg waarvan de ene duidelijk effectiever was dan de ander.

Gaande de proef werden de leden één voor één omgeruild, totdat ze weer de oorspronkelijke samenstelling vormden. Na afloop bleek dat de cultuur van de groepen echter ongewijzigd bleef, ondanks dat iedereen het verschil in effectiviteit had ervaren.

Dit suggereert dat je cultuur wel kùnt veranderen, namelijk door een frisse organisatie ernaast op te zetten en de mensen daar geleidelijk naar over te plaatsen

https://www.facebook.com/greald/posts/10214093869521877:0

de held, de kampioen en de lafaard

Vechten, vluchten of schuilen. Dat zijn de ingebakken strategieën die we ter beschikking hebben als reactie op angst. Het zijn de opties waar we kunnen uit kunnen kiezen. Dat kiezen doen we onderbewust; daar horen sapjes bij in de bloedstroom - hormonen en zo. En emoties die dat sturen.

Een heel sterk sapje dat bij angst de bloedstroom ingepompt wordt is adrenaline. Dat zet van alles in beweging maakt je sterk, snel en alert. Het roept euforie op.
Adrenaline is heel handig om te vechten of te vluchten als er een draak opdoemt.

Als we kiezen voor vechten, en het gevecht winnen, dan hebben we de draak verjaagd of verslagen. De euforie giert nog door de aderen en we voelen ons fantastisch en trots. We zijn helemaal de Held!
Als we kiezen voor vluchten, sneller zijn dan de draak en hem hebben ontlopen zijn we ook in extase. Wie doet je wat? We zijn de Kampioen!

Maar als we kiezen voor schuilen, dan moeten we de adrenaline onderdrukken. Iets verstijft en verlamt ons. Al zouden we willen - we kunnen niet in beweging komen. Als de draak ons niet heeft opgemerkt en weer is verdwenen voelen we ons slap en futloos. We staan na te trillen op de benen. 
Geef het een naam en noem het de Lafaard in ons. 
Anders dan de Held of de Kampioen heeft de Lafaard niets om trots op te zijn.

In de loop van ons leven komt er regelmatig een draak op ons pad. Keer op keer komen we voor de keuze te staan. Wint de draak (en is het niet fataal) dan proberen we een van de andere twee. 
Onze -vroege- levensloop is als-het-ware een competitie. Wie bovenaan komt in ons klassement -de Held, de Kampioen of de Lafaard- die gaat die ons karakter en onze persoonlijkheid vormen.

De Held en de Kampioen in ons kweken ons zelfvertrouwen. We durven draken onder ogen te zien want de Held verslaat ze wel, en de Kampioen loopt ze er wel uit.

De Lafaard daarentegen leert ons risico's te mijden. Veiligheid, zekerheid, daar zoekt hij naar.
Maar alles in het het leven kent risico's. Dus onderdrukt de Lafaard onze levenslust. 

De Lafaard in ons maakt ons depressief. Depressie is de kracht die de broedse kip op het nest houdt en het konijntje in zijn holletje. Depressie is de gemoedstoestand die komt met de keuze schuilen. Depressie is dan dus een keuze. 
Grotendeels onderbewust gemaakt in ons reptielenbrein maar toch. Een keuze die we in ons zelf maken. 

Een harde boodschap. Maar ...
het góede nieuws is dat we een keuze hébben.

zo zou het zo maar kunnen zijn

https://www.facebook.com/notes/greald-henstra/multiversa/10207454972633604

Het stond nu ook in de krant. 

Fysici vonden al een tijdje geleden dat de hoeveelheid informatie ín een zwart gat evenredig is met de oppervlakte van zijn event-horizon. En waarin verschilt het universum van een zwart gat? Uit geen van beide kun je ontsnappen.

Je zou het universum dan kunnen vergelijken met een boek: een in zichzelf gesloten eenheid, waar het hele verhaal al in staat. Het verhaal van het universum: alles dat gebeurd is, en alles dat nog gaat gebeuren.

Alleen om dat verhaal te weten te komen moeten we het lezen: letter voor letter, woord voor woord, zin voor zin. Daarvoor hebben we iets nodig dat we tijd noemen - de tijd-dimensie.

Als we ons universum zo vergelijken met een boek - wel één waarin alle echt gebeurde en nog te gebeuren verhalen staan - kun je een multiversum vergelijken met een bibliotheek. Een verzameling -unieke- boeken met alle mogelijke verhalen. En alle onmogelijke verhalen. Een verzameling boeken zelfs met alle mogelijke lettercombinaties. In alle mogelijke lengtes.

Het kortste verhaal is het verhaal van nul letters. Een leeg boek. Maar wel één van alle mogelijke boeken.

Het is het eerste interessante boek want er staat het verhaal in dat er niets is. Het enig mogelijke verhaal dat er niets is.

Het geeft het antwoord op de vraag waarom er überhaupt iets is: het universum waar niets is is er óók, maar dat is maar één verhaal in de bibliotheek. En ... het gaat niet over ons.

In al die boeken staat een tekenreeks. Verreweg de meeste van die tekenreeksen leveren alleen maar ruis. Een piepklein deel ervan beschrijven een consistent universum. En een minuscuul deel daar weer van gaat over de universa waar wij in kunnen bestaan.

In de kast met boeken van, bijvoorbeeld, ~onze~ universa staan de boeken die er één letter van verschillen. In de kast daarnaast de boeken die er twee letters van verschillen. Enzovoort.

En wij dan?

In ons leven lezen wij een stukje uit zo'n verhaal.
Het verhaal van jouw ~ziel~ staat in het boek van jouw universum.
Maar het staat ook in een heleboel andere boeken in dezelfde kast. En in een heleboel boeken in de kast daarnaast. 

Enzovoort.

Iedereen trekt zijn eigen rode draadje door die boeken.

Met onze rode draadjes kunnen onze zielen een heleboel boeken aan elkaar rijgen.

In de meeste boeken neemt het verhaal een wending waardoor de ziel van één van ons niet meer kan bestaan. Diens draadje verlaat dat boek. Maar haakt aan aan de boeken in de kast waar die wending niet plaatsvindt. De achterblijvers moeten afscheid nemen. Althans in dat ene verhaal. In andere verhalen kunnen zij nog even samen blijven.

Voor de ziel is er in de oneindigheid van verhalen altijd wel een aantal te vinden waar die kan blijven bestaan. Er zijn er echter maar weinig waarin twee zielen samen kunnen blijven optrekken. En naarmate de verhalen langer worden steeds minder. Omdat de ziel maar in één verhaal tegelijk kan zijn komt het op ons over dat we steeds meer mensen om ons heen verliezen.

Maar de ziel gaat dan nooit verloren. En komt in een heleboel verhalen ook weer andere zielen tegen.

'het'

Geen 'wetenschapper' zal ooit zeggen dat hzij 'het' weet. Dat is het grote misverstand.
'Het' is bijvoorbeeld onbegrijpelijk wat zwaartekracht precies is. Dat zei Newton al, de ontdekker ervan. We vinden het alleen gewoon (dat is: begrijpelijk) omdat we er dagelijks mee te maken hebben.
Hetzelfde geldt voor elektriciteit, de kracht die atomen, moleculen en alle tastbare materialen bij elkaar houdt. Je kunt er uitstekend mee rekenen en er zodoende prachtige electronica mee maken. Maar geen mens die weet wat 'elektriciteit' is.
Quantummechanica is zelfs zo onbegrijpelijk dat 'wetenschappers' niet eens de moeite doen om te interpreteren wat 'het' betekent. Maar alle sommen kloppen tot op elk willekeurig aantal cijfers achter de komma.
Wat wetenschap wel doet is telkens kleine stapjes dichterbij maken. Nu, na 400 jaar onderzoek, kennen we blijkbaar 4% van wat er 'is'. Nog 9600 jaar te gaan?

Voorkeursrotatieas

Waarom potloden liever om hun lange as roteren dan om hun korte as.

correctie vooraf: i×Ω om korte as, I×ω om lange as

Alleen: terug gaat niet

Politiek gaat niet alleen over ons landje en over ons volkje, maar ook over de rest van de wereld. En dan hebben we te maken met twee exponentiële processen die onze aandacht nodig hebben.

Het eerste is dat van de overbevolking en navenante uitputting van de wereld. Daar kun je heel depressief van worden. Al helpt dat niet.

Maar het andere exponentiële proces is dat van de technologie. Die kan wel helpen en heeft waanzinnige beloftes in zich. En die gaat zoveel sneller...

Wat we wel overboord moeten zetten is een hele verzameling van overbodige en soms schadelijke leefwijzen en tradities. Cultuur noemen we dat.

Daar moeten we bereid toe zijn. En daar schort het nog aan.

huizenprijzen

Mensen merken aan den lijve niet zoveel van De Economie. Alleen wie pech heeft raakt werkloos maar de gewone man gaat niets meer of minder verdienen. 
We beleven ups en downs in De Economie wel met de huizenprijzen. Dan voelen we ons ineens rijk of juist arm. 
Maar een huis is een huis. De waarde ervan verandert niet.
Maar de prijs wel!
Waarom toch? 

De meeste mensen hebben een 'woonbudget' dat afhankelijk is van hun inkomen. Men probeert de maandlasten zo goed mogelijk binnen dat budget te houden. De prijzen volgen echter de rente. 

Bij dalende rente kunnen we met gelijkblijvende maandlasten hogere huizenprijzen betalen. 
En andersom. In principe dan, want -gek genoeg- niemand wil dalende huizenprijzen. Eigenaren niet natuurlijk, maar ook aspirant-kopers niet. Je koopt geen huis als je denkt dat de waarde ervan gaat zakken.
Als gevolg zakken de huizenprijzen niet netjes, maar toppen ze af. En de markt zakt in: minder huizen veranderen van eigenaar. Iedereen hoopt op betere tijden. Als die niet komen wordt de spanning echter te groot en crashen de prijzen alsnog.

Zo kunnen we verwachten:

• dalende rente => stijgende huizenprijzen
• rente op dieptepunt => aftoppende huizenprijzen
• stijgende rente => stagnerende huizenprijzen - crashende huizenprijzen
• rente op / voorbij hoogtepunt => aantrekkende huizenprijzen (want we willen zo graag)

Rente is de prijs voor krediet. In een gezonde economie stijgt de rente met de vraag naar krediet, want bedrijven willen geld lenen voor investeringen. En de vraag naar krediet stijgt met De Economie, ook wel "conjunctuur".

Dus:

• afkoelende economie => dalende vraag naar krediet => dalende rente => stijgende huizenprijzen
• laagconjunctuur => lage vraag naar krediet => rente op dieptepunt => aftoppende huizenprijzen
• toenemende conjunctuur => stijgende vraag naar krediet => stijgende rente => stagnerende huizenprijzen - crashende huizenprijzen
• hoogconjunctuur => hoge vraag naar krediet => rente op hoogtepunt => aantrekkende huizenprijzen (want we willen zo graag)

Als dit een kringloop is (en wat zou het anders kunnen zijn?) mogen we verwachten:

• laagconjuctuur NA stijgende huizenprijzen,
• aantrekkende conjunctuur NA aftoppende huizenprijzen,
• hoogconjuctuur NA stagnerende / ingestorte huizenprijzen (!)
• afkoelende economie NA aantrekkende huizenprijzen (want we willen zo graag)

Na regen komt zonneschijn.

Allemaal hypothetisch trouwens, en ik zit er zelf verbaasd tegenaan te kijken.
Als het niet klopt, heb ik dan een verkeerde aanname gedaan?
Welke dan?
Of beleven we heden ten dage een economie losgezongen van de werkelijkheid?
Nu de ECB geld aan het creëren is gaat de vlieger niet op natuurlijk. Maar daarnaast? Bijvoorbeeld omdat het meeste geld in de wereld blind tussen de banken etc. circuleert, en niets meer te maken heeft met waardecreatie...

ordegrootte

Als we het hebben over "een getal van N cijfers" bedoelen we een getal rond 1 x 10^N.

Zo'n getal ligt gevoelsmatig tussen 0,5 x 10^N en 5 x 10^N. (Laten we de grenzen meenemen. Zowel 0,5 x 10^N = 5 x 10^N-1 als 0,5 x 10^N+1 = 5 x 10^N horen bij orde N.)

We nemen de rekenkundige gemiddelden van de logaritmen van de ordes van grootte (want het gaat over verhoudingen, en niet over verschillen) en noemen dat 'log d'.
Dan wordt (log 0,5+ log 0,6+ log 0,7+ log 0,8+ log 0,9+ log 1+ log 2+ log 3+ log 4+ log 5) /10 = log d.
Dan blijkt dat

d=1,33620565...

"Een getal van N cijfers" zouden we dan preciezer schrijven als 'allemaal d-tjes achter elkaar':

ddd...dd = d^(N)

We krijgen getallen als cijferreeks van d x 10⁰ + ... + d x 10^N.
Die reeks komt er dan uit te zien als:

duizendsten:	orde-3	d(-3)	0,00ddddddd..	0,00148467944...
honderdsten:	orde-2	d(-2)	0,0dddddddd..	0,0148467944...
tienden:	orde-1	d(-1)	0,ddddddddd..	0,148467944...
enkele:	orde 0	d(0)	d,ddddddddd..	1,48467944...
tientallen:	orde 1	d(1)	dd,dddddddd..	14,8467944...
honderden:	orde 2	d(2)	ddd,ddddddd..	148,467944...

Het 'typische getal van de orde N' is dus

1,48467944 x 10^N.

De 'standaardafwijking van log d' = 0,3630387. Om de 'typische afwijking' van dat 'typische getal' te krijgen vermenigvuldigen met of delen we dat door 2,3069. De getallen

tussen 0,64358 x 10^N en 3,4250 x 10^N.

emoties in evolutie

Sinds er levensvormen zijn die hun bewegingen kunnen beheersen zijn er emoties. De drang die aanzet tot actie.

Eerst was er de honger, de drang tot de actie eten. Als uitbreiding van passief voedingsstoffen uit de omgeving opnemen. Eerst als reflex zoals bij kwallen en mosselen, later uitgebreid en verfijnd tot de gastronomische aandrang van mr Creosote.

Al snel werd die gevolgd door agressie, de drang die aanzet om aan te vallen. Handig voor voedsel dat niet vanzelf binnen komt drijven.

Op het laatst kwam seks: de drang tot geslachtelijke voortplanting, toen die eenmaal geëvolueerd was.
Daarvóór echter ontwikkelde zich de angst, als drang tot reactie op een aanval. 

Bij alle emoties hebben zich gevoelens ontwikkeld: honger, boosheid, geilheid.

Angst is verder gedifferentieerd. Want er zijn meerdere effectieve strategieën om te reageren op aanvallen. Vluchten of vechten natuurlijk, maar ook schuilen en bluffen.

Vluchten gaat dan gepaard met angst, niet alleen als drang tot zelfbehoud maar ook als oergevoel. Vechten valt terug op de bekende agressie, en dat voelt aan als boos.

Schuilen vereist een complexe aandrang. Want voor deze strategie moeten de primitievere drang tot vluchten of tot vechten onderdrukt worden. De drang tot zelfbehoud dus. De verloochening van het ego, de ontkenning van de zin van het leven. Zien we hier de bron van depressie?

(En wat hoort er dan bij bluffen?)

---

PS.1 Dit is een hypothese, geheel ontsproten aan mijn fantasie.
PS.2 Er zijn er nog twee basisgevoelens, blijdschap en verdriet, die ik nog (?) niet in dit plaatje kan zetten.

beperking van wetenschap

Een wetenschappelijke theorie is gebaseerd op hypotheses. Stellingen van het type "als a dan b".
Het handwerk van de wetenschap is het toetsen van hypotheses. Dat toetsen doet men -vooral in de menswetenschappen- op basis van steekproeven, omdat het ondoenlijk is om de hele populatie voor elke hypothese te meten. Dat zou nodig zijn voor 100% zekerheid. Het betekent echter dat zo'n toetsing er ook naast kan zitten.

Om praktische redenen kiest men er voor om hypotheses ^~voor waar aan te nemen^~ waarvan voor 95% zeker is dat ze geldig zijn. Die grens, die willekeurig gekozen is, noemt men de p-waarde: p=0,95.

Als we het over wetenschappelijke zekerheid hebben komen we dan dus nooit verder dan 95% zekerheid.
Voor één hypothese.
Maar stel je een theorie voor als samengesteld uit opeenvolgende hypotheses. Hoe meer hypotheses des te minder zekerheid je dan voor zo'n theorie kunt verwachten.

Met twee hypotheses hebben we 0,95×0,95 = 0,90 zekerheid.
Met veertien hypotheses is de zekerheid van de geldigheid van de theorie gedaald onder de 50%. Reken maar uit: 0,95¹⁴ = 0,4877.
Zo'n theorie kan dus net zo goed geldig als ongeldig zijn. Eigenlijk weet je dan dus niets.

Met meer dan vijf hypotheses heb je minder dan 75% zekerheid. Dat is halverwege ^~niets weten^~ en ^~maximale zekerheid^~.

De soep wordt niet zo heet gegeten als hij hier wordt opgediend. Theorieën zijn, bijvoorbeeld, vaker verweven netwerken dan lijnrechte ketens van hypotheses. Inconsistenties komen ook op andere manieren aan het licht.
Maar in principe dit is wel een, onvermijdelijke, beperking van ons weten = de wetenschap.

roofeconomie

Veel mensen zijn voortdurend bezig om te zoeken naar manieren om met zo min mogelijk moeite zo veel mogelijk geld binnen te harken. Het zijn niet alleen de sluwe ondernemers die dat gedrag vertonen. Het is heel menselijk. 

Het klopt natuurlijk niet. Want geld staat voor waardering. Eigenlijk wil men dus gewaardeerd worden voor iets dat men niet gedaan heeft.

Eén effect is geldontwaarding. We bederven met ons allen de waarde van de Euro.

Een ander effect is dat we de sfeer verzieken. Door zo min mogelijk te willen doen voor zo veel mogelijk geld krijgt de klant een teleurstelling te verwerken. Telkens een kleine teleurstelling. Op zich net niet groot genoeg om je over op te winden, maar door de voortdurende opeenstapeling gaan we mekaar steeds meer in de weg zitten. 

Ik heb het gevoel dat dat de reden is voor het algemene onbehagen dat door het land, door Europa, en door de wereld waart.

Maar het staat ieder vrij om dat om te draaien. Een klein stapje méér doen dan verwacht wordt. Je klanten verrassen.
Dan zijn ze positief blij met je dienst en daar word je zelf ook blij van. Mijn ervaring. Ze zijn dan zelfs geneigd je meer te betalen dan je gevraagd hebt.

grafrede voor mijn vader

eerste deel

allereerst: het laatste nieuws

Lange periode van aftakeling ...
... Zoveel aandoeningen en ingrepen dat ik er zelf al een halve medicijnenstudie op heb zitten ...

Van zijn bewegingsapparaat was niet veel meer over, maar zijn hart sleurde hem overal doorheen.
... helder van geest ... tot bijna op het laatst

Na het grote infarct van vrijdag 6 mei konden we niet goed contact meer krijgen. Hij heeft nog een paar woorden en een paar namen kunnen zeggen. Maar hij was ook erg suf, en toen het niet lukken wilde kon ik hem vrij gemakkelijk in slaap sussen.

Ik ben erg opgelucht dat het einde tamelijk rustig is gekomen.

dankwoord vooraf

Daarmee kwam een eind aan een periode van intensieve zorg. Daarom past nu onze waardering voor de onvermoeibare inzet van Thea, Joke, Ria, Mariska, Ingrid, zonder de andere dames van Icare (en een enkele heer) tekort te willen doen. 

En niet te vergeten van mijn moeder!

De voorlaatste keer dat we dachten dat Pap dood zou gaan vroeg ik hem of hij een een goed leven had gehad. 

Ja. 

Wat was het mooiste in je leven? 

Je moeder.

Maar, Mam,

jij hebt je nu wel lang genoeg voor anderen ingezet. Wat was het, in 62 jaar, 87.000 maaltijden klaargemaakt? 

Na deze dag wil ik eigenlijk alleen nog maar kaartjes van je zien uit verre landen. Ofzo. Nu is het tijd voor jezelf. Het kan nog. Laat de boel de boel!

nagedachtenis

Laten we nu zijn cv eens doorlopen. n dijk van n cv, al heb je daar niets meer aan met 89
ANP - lijst

ANP publicaties

zijn eigen "kantelmomenten":

Economie ipv Geschiedenis 

Diensttijd gezag inzicht

NV Bergkwartier

IJselbrein
Beel Diepenveen?

Aankoop lageweg12, ASM, crash Mercedes

RuG Pim Fortuyn / Werkkring RuG
Boekhoudprogramma 

Kinderen

Ik denk dat zijn innerlijke drijfveer was Heel precies optekenen hoe de dingen zijn - rasboekhouder
Ook: genealogie, oude fotoalbums

In combinatie met zijn mensenkennis, totale integriteit, en loyaliteit is hij er ver mee gekomen.

Niet te vergeten zijn energie. Irritant gewoon soms. Vooral s morgens vroeg.

Die kreeg hij, heeft ie me s verteld, elke morgen als hij wakker werd, met de gedachte: ze zijn weg (De Duitsers)

Maar het liefste zocht hij de afzondering.

... Wat een nerd is, Dat hij zelf een een nerd is.

vader van mij

Hij heeft echt zijn best gedaan om me op te voeden. 

Zo maar een greep:

Elke zaterdag naar de bieb.

Nam me voor dageraad de natuur in om vogeltjes te kijken. 

Sloot me op totdat ik wiskunde begreep. En waarachtig!

Mijn morele kompas. Personificatie van mn geweten.
Altijd is er een stemmetje (zijn stem) dat me influistert wat hij er van zou vinden. Want ik moest alles wel eens bij hem verantwoorden.

Dat botste natuurlijk wel eens. Want hij was, hebben wij wel eens plezierig vastgesteld in zn hart een 19e eeuwer maar levend in 21e eeuw.

Vader - zoon tegenstelling: in ons geval: hoe sta je tegenover de risico s van het leven? 

Hij koos voor veilig, het zekere voor het onzekere. 
Ik meer van: laten we s kijken wat er gebeurt, en: dat lossen we dan wel op. 
Hij heeft mij verteld dat hij voor elke eventualiteit een 'protocol' klaar had liggen.

En ja mijn aanpak gaat wel eens fout;

zijn verhaal bijvoorbeeld

Zo denk ik - zegt het stemmetje - dat hij zou vinden dat ik zijn kist niet zelf had moeten timmeren. Ik heb het toch gedaan.

Maar voor elkaar hadden wij geen geheimen.

We hadden elkaar alles gevraagd, alles verteld wat we op t hart hadden.

Hij kan in vrede rusten. 

Wij kunnen in vrede verder leven

deel 2

In Pap zn codicil stond de wens dat wij zouden scheiden op muziek van Valerius gespeeld op het carillon van de Drommedaris in Enkhuizen. Dit klonk in de oorlog om de mensen een hart onder de riem te steken omdat, ondanks alle ellende, het leven toch doorgaat.

Black box thinking, door Matthew Syed

Mijn impressie van het boek dat ik had willen schrijven: Black Box Thinking, door Matthew Syed. (Afgezien van een enkele blinde vlek mijnerzijds, en al had ik het een andere titel gegeven.)

Kort samen gevat: van je fouten moet je leren, maar waarom is dat zo moeilijk?

Met enkele ijselijke voorbeelden uit de luchtvaartsector en uit de gezondheidszorg wordt de titel duidelijk. Vliegtuigongelukken worden naderhand minutieus geanalyseerd. Daarbij speelt de black box een iconische rol.
Medische missers echter worden vergoelijkt of verdoezeld, om ego's en reputaties te beschermen. (Vergeve de zwart-wit-vertekening om het punt te kunnen maken.)

Het effect is dat door stelselmatige verwerking van feedback de luchtvaart zijn veiligheid tot op hoog niveau heeft weten te brengen.
De gezondsheidszorg daartegenover boekt daarbij nauwelijks vooruitgang. Nodeloze medische fouten blijven in USA, na kanker en hart-en-vaatziekten de belangrijkste doodsoorzaak.

Feedback is dus de sleutel, en een sfeer van openheid om eerlijke fouten (tegenover roekeloosheid of nalatigheid) onder ogen te zien. Dit om de benodigde evidence boven water te krijgen.

Zonder feedback over het bereikte resultaat leert men 'zoals een golfspeler in de duisternis': niet dus.
Voor een leerproces gaat het er zelfs om om zoveel mogelijk fouten - lees: afwijkingen van de norm - te maken. Niet alleen schuilt in sommige fouten een nieuwe verbetering. Maar vooral moet je weten waar het fout kàn gaan. [Zelf heb ik ooit een onderzoek begeleid in een onderneming waar alles goed ging, alleen: ze wisten niet waaròm. Dat had een verlammend effect.] En zoals de goede oude Karl Popper al zei moeten we, om te leren, niet streven naar bevestiging maar naar falsificatie.

Niets nieuws onder de zon.

Maar de menselijke natuur [mijn blinde vlek waar ik het over had] staat vooral de open houding naar fouten in de weg.

Het is cognitieve dissonantie, een sterk verankerd psychologisch mechanisme, dat ons mensen weerhoudt om over onze schaduw te springen. Zelfs in weerwil van overduidelijk tegenbewijs laat het ons hardnekkig geloven in traditionele gewoonten en drogredenen.

Dan is er the blame game waarbij cognitieve dissonantie het gezonde verstand vertroebelt. Maar de blame game, ook geïnstitutionaliseerd in het strafrecht, kent alleen maar verliezers. [Tenzij misschien als het om de vraag gaat wie de schade moet betalen, maar dan nog is het een zero sum game.]

Het boek geeft enkele voorbeelden en effecten van cognitieve dissonantie en van de blame game op uiteenlopende terreinen als politiek, rechtspraak, godsdienst. Sommige vermakelijk, andere gruwelijk.

De wetenschappelijke methode en cultuur wordt door het boek heen ten voorbeeld gesteld. Afgezien van peer review, als zwakke schakel, zijn autoriteit en reputaties er ondergeschikt aan de materiële werkelijkheid als objectieve toetssteen, waaraan ideeën getest, getest en nog eens getest worden.

Twee maal in de geschiedenis heeft de wetenschappelijke methode een kans gehad: in de tijd van de oude Grieken en in de laatste eeuwen. Dat waren echter uitzonderingen. 

In de regel vieren religies, tradities, dogma's, doctrines, ideologieën en wat dies meer zij, hoogtij. En die bestrijden elkaar fanatiek, zo niet 'op de bal' dan maar 'op de man'.

Jammer genoeg, geeft het boek niet meer dan een oproep voor meer openheid om eerlijke fouten te mogen maken. Evenmin als een perspectief op verbetering.
[Het is misschien met die openheid als met rechtvaardigheid, zoals Lord Baelish in Game Of Thrones (seizoen 2015) tegen Sansa Stark opmerkte: "there is no such thing as justice in this world, my lady, unless we make it".

Then, let's make it!]

Natuurkunde

1 kinematica

1.1 plaatsbepaling

Teken een assenkruis: een horizontale lijn en een verticale lijn daardoorheen. Het kruispunt noemen we de oorsprong of (0,0).
De ene lijn (horizontaal) noemen we de tijdas: t.
De andere noemen we de verplaatsing: x.

We beginnen in het punt t=0 s en x=80 m. Teken dat in het assenkruis.
Dan het punt t=1 s, x=75 m ofwel (1, 75). 
Vervolgens t=2 s, x=60 m (2, 60) en (3, 35) 
en tenslotte (4, 0).

Toen Galileo Galilei zijn beroemde experiment op de toren van Pisa deed hadden dit zijn metingen kunnen zijn.

Op tijdstip 0 s (seconden) liet hij een kanonskogel los op 80 m (meter) hoog.
Na 1 s had die zich naar 75 m hoogte verplaatst, na 2 s naar 60 m, na 3 s naar 35 m en na 4 s plofte die in het zand, 0 m hoog.

Bij elk tijdstip t hoort een verplaatsing x. Dat schrijft men kort op als x(t). In ons geval:

x(0 s) = 80 m
x(1 s) = 75 m
x(2 s) = 60 m
x(3 s) = 35 m
x(4 s) =   0 m.

Trek nu lijnen tussen de opeenvolgende punten.
De gemiddelde snelheid tussen die punten wordt weergegeven door de steilheid van de lijn daar.

De steilheid kun je berekenen door de afgelegde afstand -vertikaal- te delen door de -horizontale- tijdsduur. Bv in de eerste seconde is die stijlheid = (75 - 80) m / (1-0) s = -5 m/s.
De gemiddelde snelheid van die kogel was dan dus 5 m/s; het minteken geeft aan dat de verplaatsing afnam, hij viel immers naar beneden.

Geef nu de gemiddelde snelheden in de 2e t&m laatste seconden en teken die in een nieuw assenstelsel waarvan we de verticale as de v-as noemen (v voor velocitas = snelheid).

In de eerste seconde komt dan een horizontale lijn ter hoogte van -5 m/s te staan. Maak het zelf af voor de volgende seconden.

Je hebt nu twee grafieken getekend van (rechte) lijntjes tussen (gemeten) punten: Voor elke seconde één. Zoals de steilheid van die lijntjes in de eerste grafiek de gemiddelde snelheid betekende, betekent de steilheid van de lijntjes in de tweede grafiek de versnelling. Dat geven we aan met de letter a - van acceleratio.

Bereken de versnellingen op dezelfde manier als je met de snelheid gedaan hebt.

1.2 afgeleiden

Met de grafiekjes die we nu hebben kun je de gemiddelde snelheid en de gemiddelde versnelling bepalen in een bepaalde seconde. Dat is wel een beperking.

Je zou soms graag de snelheid of versnelling op een willekeurig moment willen weten. En niet alleen van snelheid of versnelling maar in nog veel andere vergelijkbare gevallen. Zulke gevallen noemt men afgeleiden, of ook differentiaalquotienten.

Neem, om inzichtelijk te maken hoe daar mee om te gaan, het grafiekje van de verplaatsing er weer bij. Maar trek nu een vloeiende lijn door de gemeten punten, als betere benadering van de werkelijke verplaatsing van de vallende kogel in de loop van de tijd.

In elk van de punten op deze vloeiende lijn - ook wel kromme of curve genoemd - kun je een - rechte - raaklijn tekenen. En van zo'n raaklijn weet je nu hoe er de steilheid van te bepalen.

Die steilheid - of afgeleide, of differentiaal - wordt kort opgeschreven als

x(t+Δt)-x(t)

Δt

Oei! Wat is dat nu ineens allemaal? Wiskunde! Moeilijk! Nou, als wiskunde te moeilijk is zijn de stappen te groot. Dus moet ik de stappen wat kleiner maken?

Laten we eerst naar de teller kijken: x(t+Δt)-x(t).
Daarvan kennen we x(t) al - dat is een punt op de kromme, en wel het punt waarvan je de steilheid wil weten.

Maar x(t+Δt) dan?
Dat is ook een punt op de zelfde kromme, namelijk op tijdstip t+Δt.

Met Δt geven we een willekeurig korte tijdsspanne aan, maar net niet nul. Dus t+Δt is heel kort na t, zo kort dat de kromme nog niet de gelegenheid heeft gehad erg krom te worden, en dus nagenoeg recht is. En dan dus nagenoeg de raaklijn volgt. Waarvan we de steilheid wilden weten.

De teller is dan de afgelegde afstand x langs de verticale as gedurende Δt,
de noemer, Δt, is dan die tijdsspanne. Omdat Δt net niet nul is mogen we erdoor delen.
Teller gedeeld door noemer levert dan de steilheid van x(t) = de afgeleide x'(t) = de differentiaal van x(t) in het gewenste punt (t, x(t)).

De afgeleide van verplaatsing in de tijd is de snelheid, de afgeleide van de snelheid in de tijd is de versnelling. 
De wiskundige ontdekking van afgeleiden dan wel differentialen is gedaan door Newton -die de notatie x'(t) gebruikte- en door zijn concurrent Leibnitz -die de notatie dx/dt gebruikte- en staat aan de basis van de natuurkunde.

૱

Taming capitalism

If capitalism is considered synonimous to 'laisser faire', leaving things to the forces of nature, then you cannot expect events always to be favourable to all people. Just like any of nature's ways. You only can expect the law of the jungle.

In many other cases where nature goes wild, we use to tame it. E.g. the Hooverdam in the Colorado river, the Deltaplan to keep the Netherlands dry, etc. etc.
Why not tame capitalism, when it runs out of hand?

To me then the first thing coming to mind is the accumulation of capital in case of a successful business. 

Now, there is not much wrong with a successful business. Almost everybody profits from it: its entrepreneur of course, its financers, its employees and its customers, to name a few.
It has been shown to be a bad idea to cut off capitalism at this point.

But after the entrepreneur has finished, his earned capital starts to accumulate on its own.
From that point onwards it neither should benefit, nor be controlled by just a small selection of people. At that point it should benefit all of the community in stead.

How?
Well how about abolishing inheritance laws?
Honest entrepreneurs, like everyone else, can keep their earnings as long as they live. But after that it should become the community's.

Too bad for their children; they - like everyone else - can prove themselves.

(This being the first step. After that let's think of what next. Let's not repeat the tragedies of the twentieth century in name of ideologies.)

Van de wereld

Ja, ik heb een degelijke opvoeding gehad: "wie niet werkt zal niet eten", "eerst de plicht dan het plezier", "eerlijk duurt het langst". En hoewel ik me er behoorlijk tegen verzet heb leek mij het in zijn algemeenheid wel op logica te berusten.

Dus toen mijn opvoeding voltooid was ben ik er ook maar naar gaan leven. Maar na een jaar of twintig had ik keer op keer het lid op de neus gekregen. En stank voor dank, en bleek dat eerlijkheid langer op zich liet wachten dan mij gegeven was.

Het zou dom zijn om ondanks al dat tegenbewijs toch vast te houden aan het wereldbeeld dat mij opgelegd was. Dus ben ik dat stukje bij beetje los gaan laten.

Nu zit ik hier gewoon maar in het paradijs op aarde met het meisje van mijn dromen en niets anders om handen dan plezier maken. Niks plicht, niks werken. Alleen simpelweg gelukkig. Al jaren.

Iets zegt me dat ik dankbaar moet zijn. En dat ben ik ook wel, al weet ik niet naar wie. Wie ben ik iets verplicht? Ben ik iemand iets verschuldigd?

Iets zegt me ook (of nog steeds?) dat dit niet lang kan blijven duren. Bijvoorbeeld mijn boekhoudkundig inzicht. Maar dat zegt het al zo lang, en is al die tijd gelogenstraft.

Bovendien geeft het geen antwoord op wat ik dan wel zou moeten gaan doen. Dat is de vraag waar ik mee rondloopt, steeds indringender, en waar ik maar geen antwoord op vind.
Dus vraag ik het jullie maar...

industrieel voedsel

industrieel voedsel

"Het Amsterdams Medisch Centrum heeft een patiënt wiens darm 25 jaar geleden grotendeels is weggenomen bij een operatie. Hij kan dus niet eten. Hij verhongert echter niet, want ’s nachts als hij slaapt loopt de inhoud van een kunststof zak met voedingsstoffen via een infuus in zijn aderen. Er zit geen melk of pap in die zak, want zijn bloed kan de eiwitten uit melk en het zetmeel uit pap niet afbreken. Dat kan alleen de darm; die breekt eten af tot zijn simpelste onderdelen. Het zijn die onderdelen die de patiënt zonder darm rechtstreeks in zijn bloed krijgt gepompt."

"48 stoffen gaat het om, en die worden chemisch gesynthetiseerd.
"Voor de voedingswaarde maakt dat niet uit; de synthetische vitamine C uit kunstvoeding verschilt even weinig van vitamine C uit sinaasappels als een euro uit Deventer van een euro uit Delfzijl."

"Moderne voedingsmiddelen zijn vrij van schadelijke bacteriën en virussen, er zitten slechts minieme hoeveelheden landbouw- en ander gif in die voor de gezondheid waarschijnlijk verwaarloosbaar zijn, en de verdikkingsmiddelen, conserveermiddelen, kleur-, geur- en smaakstoffen die nodig zijn om aan onze wensen te voldoen zijn goed onderzocht; wat schadelijk is, is verboden. Zo zijn de E-nummers overgebleven: die E betekent dat het is gekeurd en veilig bevonden."

"De chemie die ons met zijn zeven miljarden van eten voorziet verdient iets meer waardering."
(Aldus Martijn Katan in NRC)

Dan de biologische landbouw.
De "reguliere" landbouw heeft er een voorsprong op van een eeuw lang 20e eeuwse technologische ontwikkeling. Die heeft het überhaupt dus mogelijk gemaakt dat er nu 7 a 8 miljard mensen gevoed kunnen worden. Niet zolang geleden blies men nog de loftrompet over de zg. "groene revolutie" - die ging over toepassing van chemische kennis en middelen in de landbouw.

Het is nog maar recent dat men ging onderkennen dat het echter zo niet zo lang gaat: uitputting van de planeet etc. Toen is men o.a. gaan nadenken over alternatieve landbouw. Overigens in eerste instantie helemaal niet alternatief maar teruggrijpend op hoe het vroeger ging. Inherente hongersnoden en inefficiëntie voor het gemak wegwuivend. En mooie doelstellingen als duurzaam, gezond, en natuur- en diervriendelijk met elkaar verwarrend en hier en daar conflicterend.

Het is wel een begin. Zonder experimenteren komen we er niet. Dan maar even suboptimaal. Maar dan wel zonder elkaar te verketteren, en zonder kinderen met badwater -zoals chemische kennis en technologie- weg te gooien.

innovatiekunde in een notedop

Indachtig ook met Edison met zijn "1% inspiratie en 99% transpiratie"
Jasper van Kuijk in NRC Handelsblad 29 en 30 juni 2013